Właśnie tą kwestią zajęła się Wyższa Rada Administracyjna (OVG) Dolnej Saksonii w swoim najnowszym orzeczeniu. Decyzja ta ma ogromne znaczenie dla wielu zainteresowanych osób, ponieważ pokazuje, co jest możliwe w świetle § 25b ustawy o pobycie (AufenthG), a co nie.
Kto ma prawo do skorzystania z § 25b ustawy o pobycie (AufenthG)?
§ 25b AufenthG to tzw. regulacja dotycząca prawa pobytu. Jest ona skierowana do osób, które mieszkają w Niemczech od wielu lat – często na podstawie zezwolenia na pobyt tolerowany lub zezw olenia na pobyt w ramach programu szansy zgodnie z § 104c AufenthG – i które w tym czasie wykazały się integracją. Celem tej regulacji jest zapewnienie osobom, które od wielu lat korzystają z zezwolenia na pobyt tolerowany, trwałej perspektywy w Niemczech.
Do najważniejszych warunków należą między innymi:
- kilkuletni pobyt w Niemczech na podstawie zezwolenia na pobyt tolerowany, zezwolenia na pobyt lub pozwolenia na pobyt (z reguły sześć lat, w przypadku małoletnich dzieci cztery lata)
- przeważające zabezpieczenie środków do życia lub pozytywne prognozy na przyszłość,
- wystarczająca znajomość języka niemieckiego (co najmniej na poziomie A2),
- oraz podstawową wiedzę na temat porządku prawnego i społecznego w Niemczech, potwierdzoną zazwyczaj testem „Leben in Deutschland” (Życie w Niemczech).
Prawo pobytu przewiduje, że poszczególne wymagania mogą zostać złagodzone, jeśli nie mogą być spełnione z powodu choroby, niepełnosprawności lub wieku. Również § 25b AufenthG zawiera takie odstępstwo.
Zgodnie z § 25b ust. 3 ustawy o pobycie (AufenthG) ze względów zdrowotnych można odstąpić od:
- główne źródło utrzymania oraz
- wystarczająca znajomość języka niemieckiego.
Jednak nie wszystkie wymagania podlegają temu wyjątkowemu przepisowi. I właśnie w tym miejscu pojawia się decyzja sądu.
Sprawa: odmowa wydania pozwolenia na pobyt
W rozpatrywanej sprawie chodziło o kobietę, która mieszkała w Niemczech już od kilku lat. Jej zezwolenie na pobyt wygasło. Właściwy urząd ds. cudzoziemców odmówił przedłużenia zezwolenia. Jednocześnie urząd wydał nakaz deportacji oraz zakaz wjazdu i pobytu.
Osoba ta zaskarżyła tę decyzję w sądzie, powołując się na § 25b ustawy o pobycie (AufenthG). Argumentowała, że ze względu na swoją chorobę nie jest w stanie spełnić wszystkich wymagań.
Cierpi na zaburzenia psychiczne, które znacznie ograniczają jej zdolność koncentracji i uczenia się. Dlatego nie jest w stanie ukończyć kursu integracyjnego i wykazać się znajomością niemieckiego porządku prawnego i społecznego.
Jednocześnie podkreśliła, że mimo wszystko jest dobrze zintegrowana z niemieckim społeczeństwem. Jako dowód podała swoje regularne zaangażowanie w działalność społeczną na rzecz instytucji kościelnej. Zaangażowanie to świadczy o jej integracji ze społeczeństwem i aktywnych staraniach o integrację.
Brak wyjątków w zakresie wiedzy prawnej i społecznej
W swoim wyroku sąd wyjaśnia, jakie wymagania muszą być spełnione zgodnie z § 25b ustawy o pobycie (AufenthG).
To jasno pokazuje, że choroba może być brana pod uwagę, ale nie zastępuje wszystkich dowodów integracji. Przede wszystkim nadal wymagana jest znajomość porządku prawnego i społecznego.
Oznacza to, że osoba ubiegająca się o pozwolenie na pobyt zgodnie z § 25b ustawy o pobycie (AufenthG) musi wykazać, że posiada podstawową wiedzę na temat życia w Niemczech. Obejmuje to:
- jak zbudowane jest państwo,
- jakie prawa podstawowe mają zastosowanie,
- i jakie podstawowe zasady regulują współżycie społeczne w Niemczech.
W opinii sądu nie jest możliwe zwolnienie z tego wymogu z powodu choroby lub zastąpienie go innymi działaniami integracyjnymi.
Dlaczego ta wiedza jest tak ważna dla prawa pobytu?
Sąd podkreślił, że znajomość porządku prawnego i społecznego stanowi ważny element trwałej integracji. Świadczy ona o tym, że dana osoba rozumie, jak funkcjonuje życie w Niemczech i jakie zasady obowiązują.
Wiedza ta jest ważna, aby samodzielnie radzić sobie w codziennym życiu – na przykład w kontaktach z urzędami, w życiu zawodowym lub w relacjach z innymi ludźmi.
W związku z tym sąd wyjaśnia: długoletni pobyt, wykonywanie pracy zarobkowej, ograniczenia zdrowotne lub działalność społeczna nie mogą automatycznie zrekompensować braku wiedzy na temat porządku prawnego i społecznego.
Osoby ubiegające się o pozwolenie na pobyt zgodnie z § 25b ustawy o pobycie (AufenthG) muszą zasadniczo wykazać się tą wiedzą – zazwyczaj poprzez pomyślne zdanie testu „Życie w Niemczech” lub poprzez ukończenie niemieckiej szkoły lub kształcenia zawodowego.
Istnieją jednak wyjątki od tej zasady. Sama choroba nie wystarczy jednak, aby zrezygnować z przedstawienia tego zaświadczenia.
Wyjątki są nadal możliwe – ale tylko w szczególnych sytuacjach.
Jednocześnie sąd wyraźnie stwierdził, że nawet w przypadku § 25b AufenthG mogą wystąpić rzadkie wyjątki, nawet bez konieczności wykazania znajomości niemieckiego porządku prawnego.
Wyjątki te mają jednak zastosowanie tylko wtedy, gdy dana osoba jest wyjątkowo dobrze zintegrowana i osiągnęła znacznie więcej niż zazwyczaj się oczekuje.
W takich przypadkach urząd ds. cudzoziemców dokonuje tzw. całościowej oceny. Oznacza to, że brany jest pod uwagę nie tylko jeden aspekt, ale cała sytuacja życiowa danej osoby w Niemczech. Pod uwagę można wziąć między innymi:
- czas trwania pobytu,
- Praca lub edukacja,
- więzi rodzinne,
- zaangażowanie społeczne,
- Znajomość języków obcych,
- oraz dotychczasowe postępowanie wobec organów władzy.
Pojedyncze działania integracyjne zazwyczaj nie są wystarczające. Wolontariat może być oceniany pozytywnie, ale musi być szczególnie intensywny, trwały i wyjątkowy, aby zrekompensować brak dowodów integracji.
Wnioski
Wyrok jasno określa, na jakich warunkach można rozważać wyjątki od § 25b ustawy o pobycie (AufenthG) – oraz gdzie leżą granice prawne.
Zasadniczo obowiązują następujące zasady:
Aby uzyskać pozwolenie na pobyt zgodnie z § 25b ustawy o pobycie (AufenthG), należy spełnić wymagania dotyczące znajomości języka, środków utrzymania oraz znajomości warunków życia w Niemczech. Możliwe są wyjątki, ale są one ściśle ograniczone i wiążą się z surowymi warunkami.
Wyjątki zgodnie z § 25b ust. 3 ustawy o pobycie (AufenthG)
Można odstąpić od poszczególnych warunków, jeśli nie można ich spełnić z powodu choroby, niepełnosprawności lub wieku. Dotyczy to jednak wyłącznie:
- główne źródło utrzymania oraz
- wystarczająca znajomość języka niemieckiego.
Nie ma żadnych wyjątków w zakresie znajomości porządku prawnego i społecznego. Są one uważane za obowiązkowy element trwałej integracji.
Wyjątki w przypadku wyjątkowej integracji
Nawet jeśli poszczególne warunki nie są spełnione, w rzadkich przypadkach można jednak zastosować § 25b AufenthG. Warunkiem jest jednak wyjątkowo dobra integracja danej osoby.
W tym przypadku urząd ds. cudzoziemców zawsze bierze pod uwagę całą sytuację życiową w Niemczech. Pojedyncze pozytywne aspekty – na przykład ograniczone czasowo pełnienie funkcji honorowej – zazwyczaj nie są wystarczające.
Choroba jako wyjątek – tylko pod ścisłymi warunkami
Ograniczenia zdrowotne mogą mieć znaczenie podczas egzaminu, ale są one sprawdzane szczególnie rygorystycznie. Jako dowód urząd ds. cudzoziemców wymaga zazwyczaj:
- aktualne i miarodajne zaświadczenia lekarskie
- konkretne informacje dotyczące rodzaju, czasu trwania i ciężkości choroby
- zrozumiałe wyjaśnienie, dlaczego określone wymagania integracyjne nie mogą być spełnione w sposób trwały
§ 25b ustawy o pobycie (AufenthG) otwiera możliwości uzyskania prawa pobytu – wyjątki są jednak ściśle ograniczone i podlegają rygorystycznej kontroli.
