Co pozostaje bez zmian i kto ma prawo do świadczeń?
Mimo że od dzisiaj zasiłek obywatelski nosi nazwę „zasiłku zabezpieczenia podstawowego”, wiele rzeczy pozostaje bez zmian. Osoby obecnie pobierające zasiłek obywatelski nie muszą składać nowego wniosku w związku z tą zmianą. Wydane już decyzje pozostają ważne. Nie zmieniają się również osoby kontaktowe w urzędzie pracy oraz rozpoczęte działania lub szkolenia.
Wysokość świadczeń pozostaje bez zmian. Osoby dorosłe mieszkające samotnie nadal otrzymują świadczenie w wysokości 563 euro miesięcznie. Kwoty przysługujące dzieciom, młodzieży i młodym dorosłym również pozostają niezmienione i wynoszą od 357 euro do 471 euro miesięcznie.
Również osoby nieposiadające niemieckiego paszportu mogą, tak jak dotychczas, otrzymywać zasiłek podstawowy, o ile spełniają wymogi ustawowe. W tym celu muszą mieć miejsce zwykłego pobytu w Niemczech, nie być w stanie samodzielnie (lub w pełni) zapewnić sobie środków do życia oraz być w stanie pracować co najmniej trzy godziny dziennie.
Prawo to przysługuje między innymi uznanym uchodźcom, osobom, którym przyznano prawo do azylu, osobom objętym ochroną uzupełniającą, pracownikom wykwalifikowanym i osobom prowadzącym działalność na własny rachunek posiadającym odpowiednie zezwolenie na pobyt, osobom posiadającym dokument pobytowy w ramach łączenia rodzin oraz posiadaczom Niebieskiej Karty UE.
W kwestii naturalizacji i zezwolenia na osiedlenie się sytuacja prawna również pozostaje bez zmian: osoby otrzymujące nowe świadczenie z tytułu zabezpieczenia podstawowego zasadniczo nie mają prawa do niemieckiego paszportu ani zezwolenia na pobyt na czas nieokreślony.
Ale co się zmieni od dzisiaj?
Surowsze zasady w przypadku braku współpracy
Jedna z najważniejszych zmian dotyczy obowiązku współpracy z urzędem pracy. Osoby, które bez ważnego powodu opuszczają spotkania, nie składają podań o pracę lub nie wywiązują się z innych obowiązków, muszą liczyć się z szybszym obniżeniem wysokości zasiłków.
Kto dwukrotnie bez uzasadnionej przyczyny nie stawi się na spotkanie w urzędzie pracy, może otrzymać o 30 procent niższe świadczenia przez okres jednego miesiąca. Kto trzykrotnie z rzędu nie stawi się na spotkanie bez ważnego powodu, może całkowicie utracić prawo do zasiłku podstawowego.
Również osoby, które nie ubiegają się o pracę, odrzucają ofertę pracy, do której można się oczekiwać, lub przerywają kursy wspierające bez ważnego powodu, muszą liczyć się z obniżeniem świadczeń.
Sankcje nie mają jednak automatycznego zastosowania do wszystkich. Osoby, których to dotyczy, muszą najpierw mieć możliwość wyjaśnienia przyczyn, dla których nie wywiązały się z obowiązku. Osoba, która wykaże ważny powód, nie powinna zostać objęta obniżką świadczeń. Ważnym powodem może być na przykład choroba, trudna sytuacja rodzinna lub brak opieki nad dziećmi.
W przyszłości praca będzie miała pierwszeństwo
Celem nowych przepisów jest szybsze znajdowanie pracy dla osób poszukujących zatrudnienia. Oznacza to również, że jeśli dostępna jest praca, której można od nich oczekiwać, osoby te muszą ją zasadniczo przyjąć. Może to być również praca, która nie odpowiada dokładnie ich dotychczasowemu wykształceniu lub doświadczeniu zawodowemu.
Szkolenia i podnoszenie kwalifikacji pozostają możliwe. Powinny one jednak być wspierane tylko wtedy, gdy zwiększają szanse na znalezienie stałej pracy.
Kolejną nowością jest to, że już od 15. miesiąca życia dziecka rodzice mogą zostać zobowiązani do podjęcia pracy lub udziału w kursach integracyjnych, językowych lub doskonalenia zawodowego. Warunek: zapewniona opieka nad dzieckiem.
Nowe zasady dotyczące oszczędności
Kolejna istotna zmiana dotyczy własnych oszczędności – a więc tego, jaki majątek można posiadać, zanim zacznie się otrzymywać zasiłek podstawowy. W przypadku zasiłku obywatelskiego w pierwszym roku obowiązywał okres karencji. W tym czasie majątek brano pod uwagę dopiero wtedy, gdy jego wartość przekraczała 40 000 euro.
W przypadku zasiłku podstawowego zasada ta nie ma zastosowania. Osoba składająca nowy wniosek o zasiłek musi od samego początku ujawnić, jaką dysponuje wartością majątku. Jeśli wartość majątku przekracza określoną kwotę, własne oszczędności należy najpierw przeznaczyć na pokrycie kosztów utrzymania.
Wysokość dozwolonego majątku będzie w przyszłości zależała od wieku:
- Poniżej 30 lat → maks. 5 000 euro oszczędności
- 30–39 lat → maks. 10 000 euro oszczędności
- 40–49 lat → maks. 12 500 euro oszczędności
- od 50 lat → maks. 20 000 euro oszczędności
Nowe zasady dotyczące kosztów mieszkaniowych
Nowe zasady dotyczą również kosztów związanych z mieszkaniem. Urząd pracy nadal pokrywa czynsz i koszty ogrzewania, o ile są one uzasadnione. Nowością jest jednak to, że również w tym przypadku od samego początku obowiązuje górny limit.
Oznacza to, że urząd pracy sprawdza, jakie koszty czynszu uznaje się w danym mieście lub gminie za odpowiednie dla danego gospodarstwa domowego. W pierwszym roku koszty mieszkaniowe mogą przekraczać ten limit maksymalnie o 50 procent.
Jeśli lokalny próg adekwatności dla osoby samotnej wynosi na przykład 600 euro, urząd pracy może w pierwszym roku zasadniczo pokryć maksymalnie 900 euro czynszu. Jeśli mieszkanie jest droższe, osoba ta musi zazwyczaj sama pokryć dodatkowe koszty.
