O co chodziło w tej sprawie?
Sprawa dotyczyła obywatelki Bośni, która po raz pierwszy przybyła do Niemiec w lipcu 2019 roku. W latach 2019 i 2021 urodziły się jej dwie córki. Oba dzieci urodziły się w Niemczech i otrzymały niemieckie obywatelstwo.
Wyjaśnienie: Dziecko rodziców cudzoziemskich może uzyskać obywatelstwo niemieckie, jeśli przynajmniej jedno z rodziców jest obywatelem niemieckim lub jeśli dziecko urodziło się w Niemczech, a przynajmniej jedno z rodziców mieszka w Niemczech legalnie od pięciu lati posiada prawo pobytu na czas nieokreślony.
Jako matka dwóch niemieckich dzieci kobieta otrzymała zezwolenie na pobyt na podstawie § 28 ustawy o pobycie (AufenthG). Tuż przed wygaśnięciem tego zezwolenia kobieta przeprowadziła się jednak do innego miasta bez swoich dzieci. Od tego momentu obie córki mieszkały u dziadków ze strony ojca. W marcu 2024 roku sąd wyznaczył babcię na opiekunkę obu dziewczynek. W ten sposób matka utraciła prawo do opieki nad swoimi dziećmi.
W nowym miejscu zamieszkania kobieta złożyła wniosek o przedłużenie zezwolenia na pobyt. Właściwy urząd ds. cudzoziemców odrzucił jednak ten wniosek i zagroził jej wydaleniem do Bośni i Hercegowiny. Urząd uzasadnił swoją decyzję tym, że kobieta nie ma prawa do pozwolenia na pobyt zgodnie z § 28 ustawy o pobycie (AufenthG), ponieważ mieszka w separacji od swoich dzieci i nie sprawuje już nad nimi opieki.
Kobieta sprzeciwiła się tej decyzji. Twierdziła, że chciała odwiedzić swoje dzieci, ale dziadkowie uniemożliwili jej kontakt z nimi. Ponadto wyjaśniła, że boi się rodziny ze strony ojca dzieci. Chciała jednak w razie potrzeby dochodzić swojego prawa do kontaktów z dziećmi na drodze sądowej.
Czym jest § 28 ustawy o pobycie (AufenthG) – i kto może uzyskać zezwolenie na pobyt?
§ 28 ustawy o pobycie (AufenthG) reguluje kwestię łączenia rodzin z obywatelami niemieckimi. Podobnie jak inne zezwolenia na pobyt czasowy, również to zezwolenie jest związane z konkretnym celem: ma ono umożliwić wspólne życie rodziny oraz zapewnić, by rodzice nieposiadający niemieckiego paszportu mogli opiekować się swoimi niemieckimi dziećmi.
O zezwolenie na pobyt zgodnie z § 28 ustawy o pobycie mogą ubiegać się na przykład
- zagraniczni małżonkowie obywateli Niemiec
- niepełnoletnie dzieci obcokrajowców, których rodzice są obywatelami Niemiec
- zagraniczni rodzice nieletniego dziecka posiadającego niemieckie obywatelstwo
otrzymają, jeśli spełnią wymagania.
W konkretnym przypadku chodziło o § 28 ust. 1 zdanie 1 pkt 3 ustawy o pobycie (AufenthG), a więc o zezwolenie na pobyt dla rodziców cudzoziemców posiadających niemieckie dziecko.
Obywatele innych państw nie mają jednak automatycznego prawa do uzyskania zezwolenia na pobyt tylko dlatego, że mają dziecko o niemieckim obywatelstwie. Prawo przewiduje dwa warunki, które muszą być spełnione jednocześnie, aby uzyskać zezwolenie na pobyt:
- Po pierwsze, rodzic będący obcokrajowcem musi sprawować opiekę nad dzieckiem posiadającym niemieckie obywatelstwo. Oznacza to, że prawo do opieki nie może zostać mu odebrane ani przekazane innej osobie.
- Po drugie, prawo do opieki nad dzieckiem musi być faktycznie wykonywane. Oznacza to, że rodzic musi aktywnie uczestniczyć w życiu dziecka, czyli przejmować odpowiedzialność za jego wychowanie, opiekę, nadzór oraz współdecydowanie w ważnych sprawach dotyczących życia dziecka. Również regularne kontakty z dzieckiem, płacenie alimentów lub inne konkretne działania związane z wychowaniem mogą świadczyć o tym, że rodzic faktycznie bierze na siebie odpowiedzialność.
Samo sprawowanie opieki nad dzieckiem posiadającym niemieckie obywatelstwo nie wystarcza zatem do uzyskania zezwolenia na pobyt na podstawie § 28 ustawy o pobycie (AufenthG). Decydujące znaczenie ma również to, czy rodzic faktycznie wywiązuje się z obowiązków rodzicielskich.
Jakie orzeczenie wydał sąd i dlaczego?
Administracyjny Sąd Wyższy w Badenii-Wirtembergii potwierdził decyzję Urzędu ds. Cudzoziemców i oddalił odwołanie kobiety. Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia już warunków uzyskania zezwolenia na pobyt (§ 28 ust. 1 zdanie 1 ustawy o pobycie cudzoziemców) – i to w obu kluczowych kwestiach.
Z jednej strony kobieta od marca 2024 r. nie miała już prawa do opieki nad córkami. Z drugiej strony, jak sama twierdziła, nie utrzymywała osobistego kontaktu z dziećmi i nie płaciła alimentów.
W trakcie postępowania kobieta twierdziła, że dziadkowie uniemożliwiali jej kontakt z dziećmi. Ponadto zapowiedziała, że w razie potrzeby będzie dochodzić swojego prawa do kontaktów z dziećmi na drodze sądowej.
Sąd nie uznał jednak tego argumentu. Stwierdził, że była to jedynie deklaracja intencji. Nie było żadnych dowodów na to, że kobieta rzeczywiście próbowała zwrócić się o pomoc do sądu rodzinnego lub urzędu ds. młodzieży.
Podsumowanie: Kiedy przysługuje prawo wynikające z § 28 ustawy o pobycie – a kiedy nie?
Z decyzji jasno wynika, że każdy, kto chce ubiegać się o pozwolenie na pobyt lub przedłużyć je ze względu na niemieckie dziecko, musi udowodnić, że faktycznie łączy go z dzieckiem więź rodzinna. Zazwyczaj nie wystarczy jedynie powołać się na niemieckie obywatelstwo dziecka.
Dwa najważniejsze warunki uzyskania zezwolenia na pobyt to: posiadanie przez rodzica będącego cudzoziemcem prawa do opieki nad dzieckiem oraz faktyczne sprawowanie przez niego codziennej opieki nad dzieckiem posiadającym niemieckie obywatelstwo. Wnioskodawcy powinni zatem być w stanie wykazać, że utrzymują regularny kontakt z dzieckiem, spędzają z nim czas, opiekują się nim, uczestniczą w podejmowaniu decyzji dotyczących dziecka oraz zapewniają mu utrzymanie.
Jeśli inne osoby utrudniają lub uniemożliwiają kontakt z dzieckiem, należy to również udokumentować w sposób jak najbardziej konkretny. Ogólne wzmianki o konfliktach rodzinnych często nie są wystarczające.
Dla wnioskodawców decyzja ta oznacza, że przy wydawaniu zezwolenia na pobyt na podstawie § 28 ustawy o pobycie (AufenthG) decydujące znaczenie ma rzeczywista sytuacja rodzinna. Organy sprawdzają nie tylko, czy dziecko ma niemieckie obywatelstwo i czy rodzic będący obcokrajowcem sprawuje nad nim opiekę, ale także, czy odgrywa on aktywną rolę w życiu dziecka. Tylko wtedy cel zezwolenia na pobyt zostaje spełniony.
