Davanın konusu neydi?
Davada, Temmuz 2019’da ilk kez Almanya’ya giriş yapan Bosna-Hersek vatandaşı bir kadın söz konusuydu. 2019 ve 2021 yıllarında iki kızı dünyaya geldi. Her iki çocuk da Almanya’da doğdu ve Alman vatandaşlığı aldı.
Açıklama: Yabancı ebeveynlerin çocuğu, ebeveynlerinden en az birinin Alman olması veya çocuğun Almanya'da doğmuş olması ve ebeveynlerinden en az birinin beş yıldır Almanya'da yasal olarak ikamet etmesive süresiz oturma iznine sahip olması durumunda Alman vatandaşlığı alabilir.
İki Alman çocuğun annesi olan kadın, Yabancıların İkametine İlişkin Kanun’un (AufenthG) 28. maddesi uyarınca ikamet izni aldı. Ancak iznin süresi dolmadan kısa bir süre önce kadın, çocuklarını yanına almadan başka bir şehre taşındı. İki kızı bundan sonra babalarının anne ve babasının yanında yaşamaya başladı. Mart 2024’te bir mahkeme, büyükannelerini iki kızın vasisi olarak atadı. Böylece anne, çocuklarının velayetini kaybetti.
Kadın, yeni ikamet ettiği yerde oturma izninin uzatılması için başvuruda bulundu. Ancak yetkili Yabancılar Dairesi bu başvuruyu reddetti ve kadını Bosna-Hersek’e sınır dışı etmekle tehdit etti. Müdürlük, kadının çocuklarından ayrı yaşadığı ve velayet hakkını artık kullanmadığı için, Yabancılar Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca oturma izni hakkına sahip olmadığını gerekçe göstererek bu kararı verdi.
Kadın bu karara itiraz etti. Çocuklarını ziyaret etmek istediğini, ancak büyükbabalarının ve büyükannelerinin bunu engellediğini öne sürdü. Ayrıca, çocukların baba tarafındaki aileden korktuğunu da belirtti. Ancak gerekirse görüşme hakkını mahkeme yoluyla elde etmek istediğini söyledi.
AufenthG’nin 28. maddesi nedir – ve kimler oturma izni alabilir?
§ 28 AufenthG, Alman vatandaşlarınaaile birleşimini düzenlemektedir. Diğer süreli oturma izinleri gibi, bu oturma izni de belirli bir amaca bağlıdır: Ailenin bir arada yaşamasını sağlamak ve Alman pasaportu olmayan ebeveynlerin Alman çocuklarına bakabilmelerini garanti altına almaktır.
Örneğin, Yabancılar Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca ikamet izni alabilecek kişiler şunlardır:
- Alman vatandaşlarının yabancı eşleri
- Alman vatandaşlarının yabancı uyruklu reşit olmayan çocukları
- reşit olmayan bir Alman çocuğun yabancı ebeveynleri
koşulları yerine getirmeleri halinde alırlar.
Bu somut davada, Yabancıların İkametine İlişkin Kanun’un (AufenthG) 28. maddesinin 1. fıkrasının 1. cümlesinin 3. bendi, yani Alman bir çocuğun yabancı ebeveynleri için ikamet izni konusu ele alınmıştır.
Ancak yabancı uyruklular, sırf Alman bir çocukları olduğu için otomatik olarak oturma izni hakkına sahip olmazlar. Yasa, oturma izni alabilmek için her ikisinin de aynı anda yerine getirilmesi gereken iki şart öngörmektedir:
- İlk olarak, yabancı ebeveynin Alman uyruklu çocuğun velayetine sahip olması gerekir. Bu, velayetin elinden alınmamış veya başka bir kişiye devredilmemiş olması gerektiği anlamına gelir.
- İkincisi, velayet hakkının fiilen kullanılması gerekir. Yani, ebeveyn çocuğun hayatına aktif olarak katılmalı, yani çocuğun yetiştirilmesi, bakımı, gözetimi ve hayatındaki önemli konularda karar verme sürecinde sorumluluk üstlenmelidir. Düzenli görüşmeler, nafaka ödemeleri veya yetiştirilmesine yönelik diğer somut katkılar da ebeveynin fiilen sorumluluk üstlendiğini gösterebilir.
Dolayısıyla, Alman uyruklu çocuk üzerinde sadece velayet hakkına sahip olmak, Yabancılar Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca oturma izni almak için yeterli değildir. Ebeveynin ebeveynlik sorumluluğunu fiilen yerine getirmesi de belirleyici bir unsurdur.
Mahkeme nasıl bir karar verdi ve neden?
Baden-Württemberg İdare Mahkemesi, Yabancılar Dairesi’nin kararını onadı ve kadının itirazını reddetti. Mahkeme, başvuru sahibinin ikamet izni için gerekli şartları (§ 28, 1. fıkra, 1. cümle, İkamet Kanunu) artık karşılamadığını – hem de her iki belirleyici noktada – tespit etti.
Bir yandan, kadın Mart 2024'ten beri kızlarının velayetini kaybetmişti. Öte yandan, kendi ifadesine göre çocuklarla hiçbir kişisel teması yoktu ve nafaka da ödemiyordu.
Kadın, davada büyükbaba ve büyükannenin çocuklarla görüşmesini engellediğini ileri sürmüştü. Ayrıca, gerekirse görüşme hakkını mahkeme yoluyla elde edeceğini de belirtti.
Ancak mahkeme bu iddiayı kabul etmedi. Mahkeme, bunun yalnızca bir niyet beyanı olduğunu tespit etti. Kadının aile mahkemesine veya çocuk koruma kurumuna gerçekten yardım istemeye çalıştığına dair herhangi bir kanıt bulunmuyordu.
Sonuç: Ne zaman § 28 AufenthG’ye göre hak doğar – ne zaman doğmaz?
Karar açıkça şunu ortaya koymaktadır: Alman uyruklu bir çocuk nedeniyle oturma izni başvurusunda bulunmak veya bu izni uzatmak isteyenler, çocukla arasında gerçekten bir aile bağı olduğunu kanıtlayabilmelidir. Genellikle, sadece çocuğun Alman vatandaşı olduğuna atıfta bulunmak yeterli değildir.
İkamet izni için en önemli iki koşul, yabancı ebeveynin velayet hakkına sahip olması ve günlük yaşamda Alman uyruklu çocuğun sorumluluğunu fiilen üstlenmesidir. Bu nedenle başvuru sahipleri, Alman uyruklu çocukla düzenli olarak iletişim halinde olduklarını, çocukla görüşme hakkını kullandıklarını, çocuğa baktıklarını, karar alma süreçlerine katıldıklarını ve nafaka ödediklerini kanıtlayabilmelidir.
Çocuğa ulaşmayı başka kişiler zorlaştırıyorsa veya engelliyorsa, bu durum da mümkün olduğunca somut bir şekilde belgelenmelidir. Aile içi çatışmalara ilişkin genel ifadeler genellikle yeterli olmaz.
Başvuru sahipleri için bu karar şu anlama geliyor: AufenthG’nin 28. maddesi uyarınca ikamet izni verilmesi, büyük ölçüde fiili aile yaşam durumuna bağlıdır. Yetkililer, sadece Alman uyruklu bir çocuğun olup olmadığını ve yabancı ebeveynin velayet hakkına sahip olup olmadığını değil, aynı zamanda bu ebeveynin çocuğun hayatında aktif bir rol oynayıp oynamadığını da değerlendirir. Ancak bu durumda ikamet izninin amacı yerine getirilmiş olur.
