Czego dotyczyła sprawa?
Postępowanie dotyczyło obywatela Afganistanu. Mężczyzna złożył wniosek o azyl w 2015 roku. W trakcie postępowania azylowego mógł pozostać w Niemczech na podstawie zezwolenia na pobyt.
Po pomyślnym zakończeniupostępowania azylowego w Niemczech wydawane jest zezwolenie na pobyt na czas określony. Wnioskodawcy otrzymują jeden z czterech następujących dokumentów pobytowych:
- Prawo do azylu (§ 25 ust. 1 ustawy o pobycie)
- Status uchodźcy (§ 25 ust. 2 wariant 1 ustawy o pobycie)
- Ochrona pomocnicza (§ 25 ust. 2 wariant 2 ustawy o pobycie)
- Krajowy zakaz wydalenia (§ 25 ust. 3 ustawy o pobycie)
W przypadku tego mężczyzny stwierdzono krajowy zakaz wydalenia. W związku z tym w lutym 2021 r. otrzymał on zezwolenie na pobyt zgodnie z § 25 ust. 3 ustawy o pobycie (AufenthG). Od lutego 2024 r. posiadał on ponadto zezwolenie na osiedlenie się.
Już w październiku 2023 roku złożył wniosek o nadanie obywatelstwa niemieckiego. Ponieważ urząd ds. naturalizacji początkowo nie rozpatrzył jego wniosku, złożył skargę na zaniechanie działania.
W tej sprawie decydujące znaczenie miało przede wszystkim jedno pytanie: od kiedy mężczyzna spełniał wymóg pięcioletniego okresu pobytu niezbędnego do uzyskania obywatelstwa? I czy czas trwania postępowania azylowego można zaliczyć na poczet tego okresu?
Jakie okresy pobytu są brane pod uwagę przy naturalizacji?
Aby uzyskać obywatelstwo na podstawie § 10 ustawy o obywatelstwie (StAG), konieczne jest między innymi przebywanie w Niemczech przez co najmniej pięć lat. Musi przy tym zostać spełnionych kilka warunków: wnioskodawcy muszą mieć miejsce zwykłego pobytu w Niemczech, a pobyt ten musi być legalny.
Oznacza to, że nie wystarczy mieszkać w Niemczech przez kilka lat. Decydujące znaczenie ma również to, jaki status pobytu dana osoba posiadała w tym okresie.
Zasadniczo do celów naturalizacji uwzględnia się okresy pobytu na podstawie następujących dokumentów pobytowych:
- Zezwolenie na osiedlenie się (§ 9 ustawy o pobycie)
- Zezwolenie na pobyt stały w UE (§ 9a ustawy o pobycie)
- Niebieska karta UE (§ 18g ustawy o pobycie)
- Pobyt w celu podjęcia zatrudnienia (§ 18a/b/d ustawy o pobycie) lub w celu prowadzenia działalności na własny rachunek (§ 21 ustawy o pobycie)
- Zezwolenia na pobyt w ramach łączenia rodzin (§§ 28, 30, 32, 34, 36 ustawy o pobycie)
- Zezwolenie na pobyt z przyczyn humanitarnych (§ 25 ust. 1 ustawy o pobycie, § 25 ust. 2 wariant 1 ustawy o pobycie, § 25 ust. 2 wariant 2 ustawy o pobycie, § 25 ust. 3 ustawy o pobycie)
W okresie trwania postępowania azylowego obowiązują szczególne zasady. Osoby ubiegające się o azyl posiadają zezwolenie na pobyt na czas trwania postępowania. To, czy okres ten zostanie później uwzględniony przy naturalizacji, zależy od wyniku postępowania azylowego.
Zgodnie z § 55 ust. 3 ustawy o azylu (AsylG) obowiązuje następująca zasada: okresy spędzone w ramach postępowania azylowego mogą zostać uwzględnione przy naturalizacji, jeżeli dana osoba została następnie uznana za uprawnioną do azylu lub uzyskała status uchodźcy albo ochronę pomocniczą. Oznacza to, że czas trwania postępowania azylowego wlicza się do okresu pobytu wymaganego do uzyskania obywatelstwa.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku krajowego zakazu wydalenia. W tym przypadku czas trwania postępowania azylowego nie jest uwzględniany przy ubieganiu się o naturalizację.
Oznacza to:
- Prawo do azylu (§ 25 ust. 1 ustawy o pobycie) → Okres trwania postępowania azylowego uznaje się za okres legalnego pobytu na potrzeby naturalizacji
- Status uchodźcy (§ 25 ust. 2 wariant 1 ustawy o pobycie) → Okres trwania postępowania azylowego uznaje się za okres legalnego pobytu na potrzeby naturalizacji
- Ochrona pomocnicza (§ 25 ust. 2 wariant 2 ustawy o pobycie) → Okres trwania postępowania azylowego uznaje się za okres legalnego pobytu na potrzeby naturalizacji
- Krajowy zakaz wydalenia (§ 25 ust. 3 ustawy o pobycie) → Okres trwania postępowania azylowego NIE jest uznawany za okres legalnego pobytu na potrzeby naturalizacji
Jakie orzeczenie wydał sąd?
Sąd Administracyjny w Badenii-Wirtembergii potwierdził to rozróżnienie. Sąd orzekł, że w przypadku tego mężczyzny czas trwania postępowania azylowego nie mógł zostać zaliczony na poczet okresu pobytu wymaganego do uzyskania obywatelstwa.
Powód: po zakończeniu postępowania azylowego mężczyzna ten nie uzyskał ani statusu uchodźcy, ani ochrony uzupełniającej, ani też nie został uznany za osobę uprawnioną do azylu. W jego przypadku stwierdzono jedynie krajowy zakaz wydalenia.
Oznacza to, że w przypadku powoda okres pobytu brany pod uwagę przy naturalizacji nie rozpoczął się wraz ze złożeniem wniosku o azyl (w 2015 r.), lecz dopiero w lutym 2021 r., kiedy to uznano w jego przypadku krajowy zakaz wydalenia. W związku z tym mężczyzna spełnił wymóg pięcioletniego okresu pobytu dopiero w lutym 2026 r.
Po tym, jak w lutym 2026 r. powód spełnił wymóg dotyczący okresu pobytu, urząd ds. naturalizacji kontynuował rozpatrywanie sprawy. Ostatecznie otrzymał niemiecki paszport w maju 2026 r.
Wniosek: Nie wszystkie okresy pobytu w ramach azylu są brane pod uwagę przy naturalizacji
Orzeczenie Sądu Administracyjnego w Badenii-Wirtembergii pokazuje, że przy obliczaniu okresu pobytu na potrzeby naturalizacji decydujące znaczenie ma nie tylko to, jak długo dana osoba mieszka już w Niemczech. Równie ważny jest status pobytu.
W przypadku wcześniejszych postępowań azylowych istotne jest ponadto to, jaki status ochronny dana osoba ostatecznie uzyskała. Jeśli dana osoba zostanie uznana za uprawnioną do azylu, otrzyma status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, okresy trwania postępowania azylowego mogą zostać zaliczone na poczet naturalizacji.
Jeśli jednak postępowanie azylowe zakończy się krajowym zakazem wydalenia, czas trwania tego postępowania nie jest wliczany do okresu wymaganego do uzyskania obywatelstwa. Dla osób, których to dotyczy, może to oznaczać, że choć mieszkają w Niemczech już od wielu lat, to niezbędny okres pobytu wymagany do uzyskania obywatelstwa osiągną dopiero później.
