AB, Ukraynalıların sığınma statüsünün geleceğini tartışıyor
Şubat 2022'de Rusya'nın saldırı savaşının başlamasından bu yana, Ukraynalı mülteciler Avrupa Birliği'nin sözde "toplu akın" yönergesinin kapsamına giriyor. Bu düzenleme, Ukrayna'dan gelen kişilerin sığınma prosedüründen geçmek zorunda kalmadan AB üye devletlerinde koruma alabilmelerini sağlıyor. Dolayısıyla bu kişiler sığınmacı olarak kabul edilmiyor, doğrudan koruma statüsü alabiliyorlar.
Geçici koruma, halihazırda birkaç kez uzatılmış olup şu anda 4 Mart 2027 tarihine kadar geçerlidir. Şimdi AB üye ülkeleri, bu tarihten sonra ne olacağı konusunda görüşüyor. Basında yer alan haberlere göre, masada iki olası öneri bulunuyor:
- Ya da tüm Ukraynalılar için koruma statüsü bir yıl daha uzatılarak Mart 2028’e kadar geçerli olacak.
- Ya da AB, koruma statüsünü prensipte uzatır, ancak 23 ila 60 yaş arasındaki askerlik yükümlülüğü bulunan Ukraynalı erkekleri geçici koruma kapsamı dışında tutar.
Mevcut duruma göre , bu kısıtlamanın yalnızca Avrupa Birliği'ne yeni giriş yapan erkekleri etkileyeceği tahmin ediliyor . Halihazırda bir AB üye ülkesinde yaşayan ve orada geçici koruma hakkı bulunan Ukraynalılar, şu ana kadar yapılan değerlendirmelere göre bu durumdan etkilenmeyecek gibi görünüyor.
Arka plan: Geçici koruma nedir?
Geçici koruma, savaşın başlamasından kısa bir süre sonra, AB üye ülkelerinin sığınma sistemlerinin yükünü hafifletmek amacıyla devreye sokuldu. Bu sayede Ukrayna’dan gelen mülteciler, normal bir sığınma başvurusunda bulunmak zorunda kalmıyor. Bunun yerine, doğrudan ikamet hakkı kazanıyorlar ve böylece önemli devlet hizmetlerine daha hızlı erişim imkânına sahip oluyorlar.
Almanya’da bu koruma, İkamet Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca uygulanmaktadır. İlgili kişiler, diğerlerinin yanı sıra şunları almaktadır:
- Almanya'da ikamet hakkı
- İşgücü piyasasına erişim
- Sağlık ve eğitim sistemine erişim
- Sosyal yardım hakkı
- Aile birleşimi imkânları
AB verilerine göre, Mart 2026 itibarıyla yaklaşık 4,33 milyon kişi bu tür bir koruma statüsüne sahipti. Bunların çoğu Almanya, Polonya ve Çekya’da yaşıyor. Yalnızca Almanya’da şu anda Ukrayna’dan gelen 1,1 milyondan fazla kişi geçici koruma kapsamında bulunuyor.
Neden Ukraynalılar için bir istisna getirilmesi tartışılıyor?
Tartışmanın arka planında Ukrayna'daki durum yatıyor. Ülke, Rusya'nın saldırı savaşına karşı artık beşinci yılını dolduruyor. Aynı zamanda ülke, asker alımında zorluklarla ve giderek artan işgücü sıkıntısıyla karşı karşıya.
Bu nedenle, birçok AB ülkesi, askerlik yaşında olan Ukraynalı erkeklerin bundan böyle AB'de otomatik olarak koruma statüsü almaması gerektiği görüşündedir.
Avusturya İçişleri Bakanı Gerhard Karner (ÖVP), Welt gazetesine verdiği demeçte, Ukrayna'nın ülkesini savunabilmesi ve aynı zamanda ekonomik gücünü koruyabilmesi için kendi erkek vatandaşlarına ihtiyacı olduğunu söyledi.
Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt (CSU) de bu kısıtlamaya açık olduğunu gösterdi. Toplantıda, Almanya’nın kitlesel göç direktifinin uzatılmasını desteklediğini açıkça belirtti. Ancak, askerlik yaşında olan Ukraynalı erkeklerin bu kapsamda otomatik olarak kalmaya devam edip etmemesi konusunda şüphelerini dile getirdi.
AB İçişleri Komiseri Magnus Brunner, üye devletlerin çoğunluğunun bu öneriyi destekleyeceğini düşündüğünü belirtti.
Ukrayna yasalarına göre, 23 ile 60 yaş arasındaki erkeklerin ülkeden çıkması prensip olarak yasaktır. Bu durumda, yeni AB kısıtlaması da onlar için geçerli olacaktır. Ukrayna’nın çıkış yasağına ilişkin istisnalar şu anda tek başına çocuk yetiştiren ebeveynler, sporcular, gazeteciler ve 18 ile 22 yaş arasındaki erkekler için geçerlidir.
Ukraynalılar bundan sonra sığınma başvurusunda bulunmak zorunda kalacak
Bu kısıtlama kabul edilirse, 23 ile 60 yaşları arasındaki yeni gelen Ukraynalılar artık geçici koruma hakkından yararlanamayacak. Bunun yerine, muhtemelen normal bir sığınma başvurusu yapmak zorunda kalacaklar. Koruma hakkının olup olmadığı ise her bir vaka için ayrı ayrı değerlendirilecek.
Bunun önemli sonuçları olurdu: İlgili erkekler, geçici koruma altındaki diğer mültecilerle aynı haklara sahip olamazlardı. İkamet hakkı ve iş ile sosyal yardımlara hızlı erişim yerine, ilk etapta normal sığınma prosedürünün kuralları geçerli olurdu.
Çeşitli medya kaynaklarının bildirdiğine göre, AB bu düzenlemenin mümkün olduğunca basit bir şekilde nasıl uygulanabileceğini de değerlendiriyor. Tartışılan konular arasında, bir kişinin Ukrayna'dan yasal olarak ayrılıp ayrılmadığının kanıtı olarak Ukrayna çıkış damgasının kullanılıp kullanılamayacağı da yer alıyor.
Henüz karar verilmedi
Bu görüşler her yerde onay görmüyor. Bazı üye devletler, mevcut koruma statüsünün herhangi bir kısıtlama olmaksızın uzatılmasından yana.
AB İçişleri Bakanları toplantısında, koruma statüsünün geleceğine ilişkin nihai bir karar henüz alınmadı. Öncelikle AB Komisyonu resmi bir öneri sunmalıdır. Ardından üye devletler bu konuyu görüşüp oylama yapmalıdır.
Şu anda pek çok işaret, Avrupa Birliği’nin Ukrayna’dan gelen mülteciler için geçici koruma statüsünü Mart 2027’nin ötesine uzatmak istediğini gösteriyor. Ancak bu koruma statüsünün tüm mülteciler için geçerli olmaya devam edip etmeyeceği ya da gelecekte 23 ile 60 yaş arasındaki Ukraynalı erkekler için özel kurallar getirilip getirilmeyeceği henüz belirsizliğini koruyor.
