Federal hükümet, Ukraynalılar için vatandaşlık maaşı konusunda ne planlıyor?
Almanya hükümeti, " hukuki statü değişikliği" olarak adlandırılan bir düzenlemeyi planlıyor. Bu, Ukrayna'dan gelen belirli mültecilerin gelecekte artık temel sosyal güvence sistemine dahil edilmeyeceği anlamına geliyor. Dolayısıyla, bu kişiler artık temel gelir desteği veya sosyal yardım almayacak, bunun yerine Mülteci Yardımları Kanunu'na göre yardım alacaklar.
Önemli olan şudur: Tasarlanan yasa, Almanya'daki tüm Ukraynalıları kapsamamaktadır. Belirleyici olan tarih şudur: 1 Nisan 2025.
Bu tarihten önce Almanya'ya gelen Ukraynalı mülteciler, şartları yerine getirmeleri halinde temel olarak temel gelir veya sosyal yardım almaya devam edebilecekler. Dolayısıyla, planlanan yasa bu grup için herhangi bir değişiklik getirmiyor.
Ancak,1 Nisan 2025 tarihinden itibaren ülkeye giriş yapan veya 31 Mart 2025 tarihinden sonra ilk kez İkamet Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca ikamet izni ya da geçici ikamet belgesi başvurusunda bulunan veya bu belgeleri alan Ukraynalılar için durum farklıdır. Bu kişiler, gelecekte artık vatandaşlık maaşı sistemine dahil olmayacak, ancak yardıma muhtaç olmaları halinde Sığınmacı Yardımları Kanunu uyarınca yardım alacaklardır.
Federal Hükümet neden Ukraynalılar için temel gelir yardımını değiştirmek istiyor?
Mart 2022'den bu yana, Ukrayna'dan gelen mülteciler, geçimlerini kendileri sağlayamıyorlarsa Almanya'da temel gelir yardımı alabilmektedir. Bu, AB Toplu Göç Direktifi ile ilgili özel bir düzenleme sayesinde mümkündür. Bu düzenleme, Ukraynalıların sığınma başvurusu yapmadan Almanya'ya veya diğer AB ülkelerine giriş yapmalarına ve orada geçici koruma almalarına olanak tanımaktadır. Almanya'da bu düzenleme, Yabancılar Kanunu'nun (AufenthG) 24. maddesinde yer almaktadır.
Yasal olarak Ukraynalılar bu nedenle sığınmacı olarak kabul edilmez. Aksine, tanınmış mülteciler gibi diğer koruma hakkı sahipleriyle aynı statüye tabi tutulurlar. Bu sayede işgücü piyasasına, sağlık sistemine, eğitim sistemine, aile birleşimine ve temel gelir desteği gibi sosyal yardımlara erişim imkânına sahip olurlar.
Federal Hükümet şimdi tam da bu özel düzenlemeyi kısmen kaldırmak istiyor. Bunun arka planında, CDU/CSU ile SPD arasındaki koalisyon anlaşmasında yer alan bir madde yatıyor. Bu maddeye göre, Ukrayna’dan yeni gelen mülteciler bundan böyle Mülteci Yardımları Kanunu’na tabi tutulacak.
Federal Hükümet, bu yasayı, savaşın başlamasından bu yana Almanya’ya gelen Ukraynalı mültecilerin sayısının artık önemli ölçüde azaldığını gerekçe göstererek savunuyor. Bu nedenle, yeni gelen mültecilerden hangi makamların sorumlu olacağına dair yeni bir düzenleme yapılması planlanıyor. Şimdiye kadar bu görev İş ve İşçi Bulma Kurumu’na aitti; yeni yasa ile birlikte ise bu görev Sosyal Yardım Kurumu’na devredilecek.
Yeni yasa ile neler değişecek?
Etkilenen kişiler için öncelikle aylık yardım miktarlarında değişiklik olacak. Bekar yetişkinler için vatandaşlık yardımı şu anda aylık 563 avro. Sığınmacı Yardımları Kanunu uyarınca ödenen yardımlar ise 2026 yılında bekar yetişkinler için aylık 455 avro olacak.
Böylece, ilgili kişiler günlük geçim masrafları için daha az para alacaklardır. Ancak, gerekli şartlar sağlandığı takdirde, barınma ve ısınma masrafları da Sığınmacılara Yardım Kanunu kapsamında karşılanabilir.
Sağlık hizmetleri konusunda da bazı değişiklikler olacak. Temel gelir desteği alan kişiler genellikle yasal sağlık sigortasına sahiptir. Bu primler İş ve İşçi Bulma Kurumu tarafından karşılanır. Mülteci Yardımları Kanunu’nda ise tıbbi bakım farklı bir şekilde düzenlenmiştir. Bu kanunda, örneğin akut hastalıklar, ağrı, hamilelik ve doğum gibi durumlarda temel sağlık hizmetleri sağlanmaktadır.
Ancak tasarı, halihazırda başlamış olan tıbbi tedavilerin münferit durumlarda devam ettirilebilmesini öngörmektedir. Böylelikle, bir kişinin başka bir sağlık sigortası sistemine geçmesi nedeniyle gerekli tedavilerin aniden kesintiye uğraması önlenmeyi amaçlanmaktadır.
Taslak yasa ayrıca işgücü piyasasına entegrasyon konusunda daha sıkı kurallar öngörüyor. Sığınmacı Yardımları Kanunu uyarınca yardım alan ve çalışabilir durumdaki kişilerin, gelecekte iş aramaya daha aktif bir şekilde çaba göstermeleri zorunlu hale getirilecek. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyenler, yetkililer tarafından sözde “iş fırsatları”na (“1 Euro’luk işler”) yönlendirilebilir.
Vatandaşlık Geliri Yasası Temmuz 2026'da yürürlüğe girecek mi?
Federal Hükümetin ilk planı, yasanın en geç 1 Temmuz 2026 tarihine kadar kabul edilip yürürlüğe girmesi yönündeydi. Ancak bu tarih şu anda kesin değil. Hükümet, yasa tasarısını Kasım 2025’te kabul etmiş olsa da, şu anda Federal Meclis ve Federal Konsey’in onayı henüz alınmadı.
Özellikle Federal Konsey – yani on altı eyaletin oluşturduğu birleşim – yeni yasa konusunda ciddi şüpheler besliyor. Konsey, eyaletler üzerindeki mali sonuçları eleştiriyor. Zira, vatandaşlık gelirinden sığınmacı yardımları yasasına geçişle birlikte, bugüne kadar federal hükümetin üstlendiği maliyetler, eyaletlere ve belediyelere daha fazla kaydırılacak.
Federal hükümet masrafları karşılayacağına söz verse de, yasada bu konuda bağlayıcı bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle eyaletler, yüksek masrafların yükünü üstlenmek zorunda kalmaktan endişe duymaktadır.
Ayrıca eyaletler, yeni yasanın bürokrasiyi artıracağından endişe ediyor. Yetkililer, bir kişinin ne zaman ülkeye giriş yaptığını, hangi koruma statüsüne sahip olduğunu, hangi yardımların halihazırda onaylandığını ve ne zaman „Sığınmacılara Sağlanan Yardımlar Kanunu“ kapsamına alınması gerektiğini kontrol etmek zorunda kalacak. Bu, birçok durumda oldukça zahmetli olabilir.
Eyaletler, Ukraynalı mültecilerin işgücü piyasasına entegrasyonu konusunda üçüncü bir eleştiri noktası olarak şunu görüyor: Temel gelir yardımı alan kişiler, İş ve İşçi Bulma Kurumları tarafından takip ediliyor ve iş arama, mesleki yeterlilik kazanma konularında destek alırken, kısmen de dil ve entegrasyon programlarına erişim imkânı buluyor.
Sığınmacılara Sağlanan Yardımlar Kanunu kapsamına giren kişiler, bu tür yardımlardan aynı ölçüde yararlanma hakkına sahip değildir. Bu nedenle eyaletler, Ukrayna’dan yeni gelen mültecilerin, Almanca öğrenme imkânlarının daha kısıtlı olması nedeniyle işgücüne entegre olmalarının daha zor olabileceğinden endişe duymaktadır.
Federal Hükümet ile eyaletler arasındaki bu açık sorular çözülmedikçe, yasa kesin olarak kabul edilemez. Buna ek olarak, 10 Temmuz 2026'da başlayacak olan parlamentonun yaz tatili öncesinde geriye sadece birkaç oturum haftası kaldı.
Bu nedenle, yaz tatili öncesinde bir anlaşmaya varılması şu anda pek olası görünmüyor. Bu durum, yasanın planlandığı gibi 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe girip giremeyeceği konusunu da belirsiz hale getiriyor. Federal hükümet ile eyaletler yaz tatili öncesinde bir anlaşmaya varamazlarsa, yasanın yürürlüğe girmesi muhtemelen Eylül ayına ertelenecektir.
Sonuç: Temel gelir programı planlanıyor, ancak Temmuz 2026 tarihi henüz kesinleşmedi
Ukrayna'dan gelen mültecilere yönelik temel gelir desteğinin kaldırılması, federal hükümetin temel bir planıdır. Bu durumdan en çok etkilenenler, 1 Nisan 2025 tarihinden itibaren Almanya'ya gelen Ukraynalılar olacaktır. Bu kişiler, gelecekte Mülteci Yardımları Kanunu uyarınca yardım alacaklardır. Belirtilen tarihten önce ülkeye giriş yapan Ukraynalılar için ise temel olarak herhangi bir değişiklik olmayacaktır.
Yeni yasanın aslında 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmesi planlanıyor. Ancak bu tarihin tutulup tutulmayacağı kesin değil. Yasa tasarısı henüz kesin olarak kabul edilmedi ve Federal Meclis ile Federal Konsey arasında maliyetler, yetki alanları, entegrasyon ve bürokrasi konularında anlaşmazlıklar devam ediyor.
Bu durumdan etkilenenler için şu an için her şey olduğu gibi kalacaktır. Yasa kesin olarak kabul edilip yürürlüğe girdiğinde bir değişiklik meydana gelecektir. 1 Nisan 2025'ten sonra Almanya'ya giriş yapmış ve sosyal yardım alan Ukraynalılar, yine de gelişmeleri yakından takip etmelidir. Zira gelecekte, hangi kurumun yetkili olacağı ve hangi yardımları alabilecekleri konusunda değişiklikler olabilir.
