Arka plan: Mart 2022'den bu yana, Rusya'nın saldırı savaşı nedeniyle kaçmak zorunda kalan Ukraynalılar, AB'de özel bir koruma statüsü almaktadır. Bu statü, 27 AB üye ülkesinin tamamında geçerlidir. Bu statü, mültecilerin sığınma başvurusu yapmaları gerekmeden çalışabilmelerini, sosyal yardım ve tıbbi bakım alabilmelerini ve diğer haklardan yararlanabilmelerini sağlamaktadır.
Almanya'da bu koruma, İkamet Kanunu'nun 24. maddesi ile uygulanmaktadır.
AB, koruma statüsünü birkaç kez uzattı – son olarak 4 Mart 2027'ye kadar. Şu anda bir uzatma daha olması pek olası görünmüyor. Geçici koruma sona erdikten sonra ne olacak?
AB, koruma statüsünün sona ermesinden sonraki dönemi görüşüyor
AB İçişleri ve Göç Komiseri Magnus Brunner, Brüksel'de düzenlenen AB İçişleri Bakanları toplantısının ardından, 2027 sonrası dönemle ilgili görüşmelerin şimdiden başladığını açıkladı.
Toplantıda, Ukrayna'dan gelen mültecilerle ilgili özel temsilci Ylva Johansson ile de bu konu görüşüldü. Johansson, AB üye ülkelerinin tutumlarını koordine etmek ve olası ortak çözümler hazırlamakla görevlendirildi.
Brunner, geçici korumanın sadece Mart 2027'ye kadar geçerli olacağı için bu görüşmelerin gerekli olduğunu vurguladı. O zamana kadar AB ülkeleri olası değişikliklere hazırlanmalıdır.
İki olası yol: Kalmak ya da geri dönmek
Ukraynalı mültecilerin 2027'den sonra kalışlarının nasıl düzenleneceğine dair somut kararlar henüz alınmadı. Ancak AB ülkeleri, 2025 sonbaharında ortak bir çerçeve üzerinde anlaşmaya vardı. Bu çerçeve, geçici korumanın sona ermesinden sonra nasıl bir yol izlenebileceğine dair öneriler içeriyor.
Burada iki seçenek ön plana çıkmaktadır:
Birincisi, AB ülkesinde uzun süre kalmak isteyen Ukraynalıların ulusal oturma iznine daha kolay geçiş yapabilmeleri. Böylelikle, ilgili şartları yerine getirmeleri halinde, koruma statüsünün sona ermesinden sonra da AB'de yasal olarak yaşamaya devam edebilecekler.
Almanya'da bunun için örneğin aşağıdaki oturma izinleri söz konusu olabilir:
- § Bölüm 16a AufenthG: Mesleki eğitim için ikamet
- § 16d AufenthG: Yabancı mesleki yeterliliklerin tanınması
- § 16f AufenthG: Dil kursları veya okula devam
- § 17 AufenthG: Eğitim veya öğrenim yeri arama
- §§ 18a ve 18b AufenthG: Çalışma amaçlı ikamet
- § Bölüm 19c AufenthG: diğer işler
- § Bölüm 21 AufenthG: Serbest meslek
- §§ 27-36 AufenthG: Aile birleşimi
AB'de kalma izni yanı sıra, gönüllü geri dönüş programları da hazırlanmalıdır. Bu programlar, örneğin mültecilere Ukrayna'ya geri dönüşlerinde finansal veya organizasyonel destek sağlayabilir.
Ayrıca Ukraynalıların ülkelerine " keşif ziyaretleri " yapabilmeleri planlanmaktadır. Bu ziyaretler sırasında geri dönüşün mümkün olup olmadığını değerlendirebileceklerdir. Bu durumda AB'deki koruma statüsü kaybedilmeyecektir.
Mültecilerin erken aşamada imkanları hakkında bilgilendirilmeleri için AB ülkeleri ayrıca bilgilendirme kampanyaları ve danışmanlık hizmetleri önermektedir.
Bir başka fikir ise sözde Birlik Merkezleri'dir. Bunlar, AB programları tarafından finanse edilecek olan Ukraynalı mülteciler için başvuru merkezleridir. Burada, etkilenen kişiler belgeler ve başvurular konusunda destek alabilir ve kabul eden ülkede veya Ukrayna'da iş arama konusunda danışmanlık alabilirler.
Şimdi ne olacak?
Mevcut görüşmeler, 2027 sonrası döneme hazırlık amacıyla yapılmaktadır. Bu görüşmeler, geçici korumanın bir kez daha uzatılmayacağına dair güçlü bir işaret niteliğindedir.
AB Konseyi'nin önerileri – yani ulusal oturma iznine geçiş, geri dönüş programları ve Unity Hub'lar – yasal olarak bağlayıcı değildir, sadece fikir niteliğindedir. Bu öneriler, üye ülkelere yol gösterici nitelikte olmalıdır.
2027 yılının başına kadar, tüm AB ülkeleri Ukrayna'dan gelen mülteciler için hangi kuralların geçerli olacağını netleştirmelidir. Amaç, geçici koruma sürecinden geçişin mümkün olduğunca düzenli bir şekilde gerçekleşmesini sağlamak ve etkilenen kişilere, ülkelere ve yetkililere daha fazla planlama güvenliği sağlamaktır.
