CSU nie opublikowała dotychczas pełnego stanowiska. Jak dotąd znane są jedynie fragmenty, o których informowało kilka mediów. Na tej podstawie podsumowujemy najważniejsze postulaty.
Syria: ośrodki deportacyjne i deportacje regularnymi lotami
CSU w Bundestagu chce dalej zaostrzyć politykę migracyjną. Jednym z głównych tematów, które będą omawiane podczas posiedzenia, jest Syria. Partia domaga się zwiększenia liczby deportacji do tego kraju, argumentując, że dla wielu Syryjczyków wraz z zakończeniem wojny domowej przestał istnieć pierwotny powód, na podstawie którego otrzymali oni ochronę w Niemczech.
W tym kontekście CSU domaga się opracowania tzw. „planu działania dotyczącego powrotów”. Ma on początkowo opierać się na dobrowolnych wyjazdach. Jednocześnie koncepcja ta przewiduje szybsze wszczynanie procedur repatriacyjnych w przypadku osób, które nie wyjeżdżają dobrowolnie. W ujawnionych fragmentach dokumentu wyraźnie mowa jest o powrotach „w razie potrzeby nawet wbrew woli” osób, których to dotyczy.
CSU wymienia jako pierwszą grupę docelową (zgodnie z umową koalicyjną rządu ) przestępców i osoby stanowiące zagrożenie. W 2026 r. mają oni być deportowani w sposób jeszcze bardziej konsekwentny.
Aby ułatwić organizację deportacji, CSU domaga się również nowych struktur. Potrzebne są ogólnokrajowe ośrodki wyjazdowe, w których przygotowywane, koordynowane i przyspieszane będą wyjazdy. Ponadto partia proponuje utworzenie własnego terminalu deportacyjnego na lotnisku w Monachium, aby scentralizować procesy repatriacji.
W tym kontekście wspomina się również o lotach regularnych: CSU chce umożliwić deportacje nie tylko specjalnymi lotami, ale zasadniczo również regularnymi połączeniami lotniczymi.
Afganistan: CSU domaga się regularnych repatriacji
Oprócz Syrii CSU wymienia również Afganistan jako kolejny kraj docelowy dla repatriacji. Ogólnie rzecz biorąc, partia mówi o „ofensywie deportacyjnej” w 2026 roku. Celem jest znaczne zwiększenie liczby deportacji i bardziej rygorystyczne egzekwowanie istniejących obowiązków opuszczenia kraju.
Z politycznego punktu widzenia oznacza to, że zgodnie z koncepcją CSU deportacje powinny w dłuższej perspektywie dotyczyć nie tylko przestępców, ale także innych osób, których status pobytu został odrzucony lub jest niepewny.
Automatyczna utrata statusu ochronnego w przypadku podróży do kraju pochodzenia
Kolejna propozycja CSU dotyczy osób posiadających status ochronny, które podróżują do kraju pochodzenia. Według partii status ochronny powinien w przyszłości automatycznie wygasać, gdy osoby uprawnione do ochrony wyjeżdżają na wakacje lub prywatne podróże do swojego kraju pochodzenia.
Uzasadnienie: osoba powracająca do kraju, z którego uciekła w poszukiwaniu ochrony, swoim zachowaniem pokazuje, że nie potrzebuje już ochrony. W związku z tym status ochronny powinien zostać cofnięty.
Ukraina: zaostrzenie polityki – zwłaszcza wobec mężczyzn zdolnych do służby wojskowej
Według różnych doniesień medialnych w dokumencie wspomniano również o uchodźcach z Ukrainy. CSU domaga się, aby zwłaszcza zdolni do służby wojskowej mężczyźni z Ukrainy przyczyniali się do obrony swojego kraju. Jak konkretnie ma zostać zrealizowane to żądanie, nie jest jednak jasne na podstawie dotychczas znanych fragmentów dokumentu.
Przewodniczący partii CSU Markus Söder zgłosił podobne postulaty już jesienią 2025 r. Powodem było złagodzenie ukraińskich przepisów dotyczących wyjazdu mężczyzn w wieku od 18 do 22 lat. Söder wezwał wówczas zarówno UE, jak i rząd federalny do wywarcia nacisku na Ukrainę, aby złagodzenie przepisów zostało cofnięte.
Jeśli Ukraina nie ograniczy ponownie wyjazdu, UE będzie musiała zareagować i dostosować dyrektywę w sprawie masowego napływu migrantów, stwierdził Söder w listopadzie. Söder nie wyjaśnił jednak, jak mogłoby wyglądać dostosowanie lub zaostrzenie dyrektywy.
Pobyt i naturalizacja: surowsze konsekwencje w przypadku ekstremizmu i przestępstw
W zakresie prawa pobytu i obywatelstwa CSU domaga się zaostrzenia środków wobec osób naruszających liberalno-demokratyczny porządek konstytucyjny. Publiczne wezwania do utworzenia islamskiego „kalifatu” będą w przyszłości podlegały surowszym sankcjom karnym.
Jednocześnie łatwiej będzie stosować sankcje związane z prawem pobytu. Osoby, które odrzucają liberalno-demokratyczny porządek prawny, domagają się jego zniesienia lub popełniają przestępstwa antysemickie, będą szybciej wydalane z kraju i tracić prawo pobytu.
W przypadku osób posiadających podwójne obywatelstwo CSU rozważa również możliwość pozbawienia ich niemieckiego obywatelstwa.
Osoby ubiegające się o azyl: wymagane większe współudział własny
CSU domaga się również zmian w zakresie świadczeń socjalnych. W przyszłości osoby ubiegające się o azyl będą miały większy obowiązek wykorzystywania własnego majątku na pokrycie kosztów pobytu w Niemczech. Według CSU ma to obowiązywać niezależnie od kraju pochodzenia.
Jakie dokładnie aktywa zostałyby objęte tymi zmianami i w jakim zakresie, nie jest jeszcze publicznie znane.
Swobodny przepływ osób w UE: planowane zaostrzenie przepisów
Kolejna kwestia dotyczy swobodnego przepływu osób w UE. CSU krytykuje fakt, że obywatele UE już przy niewielkim zatrudnieniu są uznawani za pracowników i mogą czerpać z tego tytułu szerokie prawa – na przykład w zakresie prawa pobytu lub świadczeń socjalnych.
Partia domaga się zatem ściślejszego zdefiniowania pojęcia pracownika. Celem jest silniejsze powiązanie statusu pracownika z faktyczną, istotną działalnością zarobkową, a nie z czasem pracy.
Wyraźna krytyka ze strony innych partii – również CDU
Postulaty CSU spotykają się z krytyką wszystkich partii, zwłaszcza w odniesieniu do ewentualnych deportacji do Syrii i Afganistanu.
Ralf Stegner, poseł SPD do Bundestagu, krytykuje te plany w magazynie „Der Spiegel”, nazywając je „polityką populistyczną”. Według Stegnera nie można zmuszać uchodźców do powrotu do Syrii, zwłaszcza do „całkowicie zniszczonych obszarów dotkniętych katastrofą”. Nie można oczekiwać, że uchodźcy zdecydują się na taki powrót.
Wiceprzewodnicząca frakcji SPD Sonja Eichwede zwróciła uwagę na integrację wielu osób dotkniętych tą sytuacją. „Duża liczba Syryjczyków i Syryjek doskonale się zintegrowała” – powiedziała. Wielu z nich wnosi „cenny wkład” w zawody objęte ubezpieczeniem społecznym. Dlatego też repatriacje odbywają się „zawsze z uwzględnieniem konkretnej sytuacji na miejscu”.
Szczególnie ostro wypowiedziała się lewica. Rzeczniczka ds. polityki wewnętrznej Clara Bünger zarzuca CSU, że udaje, jakby Syria i Afganistan były bezpiecznymi krajami powrotu. Deportacje do regionów, w których panuje przemoc, arbitralność i łamane są prawa człowieka, są bardzo problematyczne z prawnego punktu widzenia.
W odniesieniu do Ukrainy Bünger dodał: „Każdy, kto obecnie wywiera presję na uchodźców z Ukrainy, podważa zasadę ochrony osób wysiedlonych w wyniku wojny”.
Krytyka pochodzi również ze strony siostrzanej partii CDU. Dennis Radtke, przewodniczący skrzydła pracowniczego CDU, oświadczył w wywiadzie dla Süddeutsche Zeitung, że zgadza się z postulatami „w 90 procentach”. Jednocześnie zapytał, dlaczego migracja nadal znajduje się w centrum uwagi, podczas gdy inne ważne kwestie pozostają niezauważone. Minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt już „wywiązał się” z polityki migracyjnej – wystarczy kontynuować ten kurs.
Klasyfikacja: Co oznaczają te postulaty dla migrantów?
Ważne: dokument przedstawiający stanowisko nie jest jeszcze ustawą.
Postulaty CSU nie prowadzą automatycznie do zmiany obecnego stanu prawnego. Nawet jeśli CSU, jako część rządu federalnego, wywiera presję polityczną, zmiany ustawodawcze musiałyby najpierw przejść formalny proces legislacyjny lub – w wielu przypadkach – zostać uzgodnione na szczeblu UE.
Dla osób, których to dotyczy, oznacza to, że obecnie nie ma żadnych zmian prawnych. Status ochronny, tytuł pobytowy, świadczenia socjalne i procedura naturalizacji pozostają bez zmian.
Pod względem prawnym nadal obowiązuje:
- Nie można podejmować decyzji ogólnych w zakresie prawa azylowego i prawa pobytu.
- Status ochronny, cofnięcia, wydalenia i deportacje muszą być zawsze rozpatrywane indywidualnie.
- Czynniki takie jak zagrożenie osobiste, długość pobytu w Niemczech, więzi rodzinne, integracja i zatrudnienie odgrywają ważną rolę przy sprawdzaniu statusu pobytu.
- Również cofnięcie statusu ochronnego – np. z powodu podróży do kraju pochodzenia – jest obecnie możliwe wyłącznie w ramach określonej procedury, a nie automatycznie.
W przypadku uchodźców ukraińskich obowiązuje dodatkowo następująca zasada: ich prawo pobytu opiera się na przepisach obowiązujących w całej UE. Zmiany byłyby możliwe wyłącznie w wyniku decyzji podjętych na szczeblu europejskim i wymagałyby czasu.
Dla wielu migrantów nadal jednak warto uważnie śledzić rozwój sytuacji politycznej i mieć na uwadze swój status pobytu – zwłaszcza w przypadku tytułów pobytowych na czas określony, toczących się postępowań lub planowanych podróży do kraju pochodzenia.
Jednak obecnie nie ma powodu do paniki. Dopóki nie zostaną uchwalone nowe przepisy ani nie zostaną wydane wiążące wytyczne, obecna sytuacja prawna pozostaje bez zmian.
