Kontekst: Od 2025 r. wstrzymanie łączenia rodzin
Pod koniec lipca 2025 r. rząd federalny pod przewodnictwem kanclerza Friedricha Merza (CDU) i ministra spraw wewnętrznych Alexandra Dobrindta (CSU) podjął decyzję o zawieszeniu na okres dwóch lat – do lipca 2027 r. – prawa do łączenia rodzin dla osób objętych ochroną uzupełniającą. W tym okresie zasadniczo nie będą wydawane wizy dla małżonków, małoletnich dzieci ani rodziców, nawet jeśli wszystkie pozostałe warunki są spełnione.
Wyjątki są możliwe jedynie w szczególnie trudnych przypadkach. Pozwalają one na wjazd członków rodziny, jeśli istnieją pilne względy humanitarne.
Rząd federalny uzasadnił to zawieszenie chęcią odciążenia organów administracji i gmin. SPD co prawda poparła tę ustawę, ale podkreśliła, że nie była to propozycja samej partii.
Uwaga: Przepisy dotyczące łączenia rodzin dotyczą wyłącznie osób objętych ochroną uzupełniającą. Nie dotyczą one uznanych uchodźców, osób posiadających prawo do azylu ani posiadaczy zezwolenia na osiedlenie się. Dla tych grup możliwość łączenia rodzin pozostaje nadal otwarta.
Niewiele wiz pomimo setek rozpatrzonych spraw
Najnowsze dane pokazują, że od czasu zawieszenia prawa do sprowadzenia rodziny wydano dotychczas jedynie dwie wizy w ramach regulacji dotyczącej przypadków szczególnych. Wynika to z odpowiedzi rządu federalnego na zapytanie frakcji Lewicy.
Według danych Ministerstwa Spraw Zagranicznych rozpatrzono łącznie 392 wnioski o uznanie za przypadek szczególnej trudności złożone przez rodziny liczące łącznie 1325 osób. W większości przypadków organ ten uznał, że nie wystąpiła wystarczająca sytuacja szczególnej trudności.
Tylko w dwóch przypadkach stwierdzono szczególnie trudną sytuację i wydano wizę. Od grudnia 2025 r. nie wydano żadnej kolejnej pozytywnej decyzji.
Clara Bünger, rzeczniczka partii Die Linke ds. polityki wobec uchodźców, ostro skrytykowała te dane. W rozmowach z różnymi mediami stwierdziła, że wyniki są „gorsze niż się obawiano”. Dotychczasową praktykę określiła jako „humanitaryzm na poziomie promili”.
Dla porównania: w pierwszych siedmiu miesiącach 2025 roku – czyli do momentu wejścia w życie nowej ustawy – wydano jeszcze około 7300 wiz w ramach łączenia rodzin. W okresie od sierpnia do grudnia 2025 roku przybyło około 150 kolejnych wiz. Nie były one jednak wydane na podstawie przepisów dotyczących przypadków szczególnych. Były to wizy, które zostały przyznane jeszcze przed wejściem w życie nowej ustawy.
Łączenie rodzin w przypadku ochrony uzupełniającej – co uznaje się za przypadek szczególnej trudności?
Zasadniczo osoby objęte ochroną uzupełniającą nadal mają możliwość sprowadzenia członków swoich rodzin do Niemiec w szczególnie pilnych przypadkach humanitarnych. Podstawą prawną jest § 22 zdanie 1 ustawy o pobycie.
Aby taki przypadek szczególnej trudności został uznany, muszą zostać spełnione bardzo rygorystyczne warunki. Osobisty powód humanitarny musi mieć na tyle duże znaczenie, aby przeważył nad przepisami prawnymi dotyczącymi zawieszenia prawa do sprowadzenia rodziny.
Możliwe przyczyny to na przykład:
- Niebezpieczne lub nieracjonalne warunki w kraju pochodzenia: Jeśli założenie rodziny w kraju pochodzenia jest de facto niemożliwe (np. z powodu prześladowań lub braku bezpieczeństwa).
- Szczególne okoliczności humanitarne: członek rodziny za granicą pilnie potrzebuje wsparcia z powodu choroby, konieczności opieki lub innych okoliczności, które mogą być zapewnione tylko w Niemczech.
- Niezwykły los jednostki, który wyraźnie różni się od innych przypadków.
Ponadto członek rodziny, którego dotyczy wniosek, musi przebywać za granicą i nie może posiadać żadnego innego prawa do wjazdu do Niemiec. Każdy wniosek o wizę z tytułu trudnej sytuacji jest rozpatrywany indywidualnie. Nie istnieje żaden prawny roszczenie w tej sprawie.
Władze bardzo rygorystycznie rozpatrują wnioski dotyczące przypadków szczególnych
Chociaż ustawa przewiduje możliwość łączenia rodzin w szczególnie trudnych przypadkach, wewnętrzna instrukcja Ministerstwa Spraw Zagranicznych pokazuje, jak rygorystycznie władze sprawdzają te warunki w praktyce.
Długotrwała separacja uznaje się za przypadek szczególny dopiero wtedy, gdy rodziny żyją w rozłące od co najmniej dziesięciu lat. W przypadku małych dzieci poniżej trzeciego roku życia obowiązuje limit pięciu lat.
Również rodziny przebywające w państwie trzecim, w którym wspólne życie byłoby teoretycznie możliwe, zazwyczaj nie są objęte przepisami dotyczącymi przypadków szczególnych.
Dzieci przebywające za granicą bez opieki, których rodzice (lub jedno z rodziców) mieszkają w Niemczech, również nie spełniają tych warunków automatycznie. Aby uznano dany przypadek za szczególnie trudny, muszą wystąpić dodatkowe czynniki, takie jak czas trwania rozłąki lub bezpośrednie zagrożenie.
Ponadto wniosek o łączenie rodzin może zostać odrzucony, jeśli osoba mieszkająca w Niemczech posiada pozwolenie na pobyt od ponad pięciu lat i spełnia warunki uzyskania pozwolenia na osiedlenie się. W takich przypadkach władze uznają, że brak połączenia rodzin wynika częściowo z winy samej osoby.
