Dlaczego zmieniono prawo do azylu?
Powodem wprowadzenia nowej ustawy jest szeroko zakrojona reforma na szczeblu UE. Unia Europejska dokonała przeglądu wspólnego europejskiego systemu azylowego (GEAS). Celem jest większa ujednolicenie procedur azylowych we wszystkich państwach członkowskich.
Do tej pory poszczególne państwa mogły samodzielnie ustalać wiele przepisów. W przyszłości liczne przepisy unijne będą obowiązywać jednakowo we wszystkich państwach członkowskich. Niemcy musiały zatem dostosować kilka ustaw – w tym ustawę o azylu, ustawę o pobycie oraz ustawę o świadczeniach dla osób ubiegających się o azyl.
Dla osób ubiegających się o azyl oznacza to, że procedury i procesy zostaną na nowo uregulowane. Również kwestia tego, kto otrzyma ochronę międzynarodową, będzie w przyszłości regulowana przez prawo UE, a nie już przez prawo niemieckie.
Przegląd najważniejszych zmian.
Wniosek o azyl: nowe zasady postępowania
Istotna zmiana dotyczy wniosku o azyl. W przyszłości będzie się wyraźniej rozróżniać trzy etapy: złożenie wniosku, rejestrację osoby ubiegającej się o azyl oraz przekazanie wniosku.
To rozróżnienie jest ważne, ponieważ każdy krok wiąże się z innymi konsekwencjami prawnymi. Na przykład osoba, która przybywa na granicę i nie posiada dokumentów wjazdowych, musi złożyć wniosek o azyl w urzędzie granicznym. Osoba, która wjechała do Niemiec nielegalnie, musi jak najszybciej zgłosić się do ośrodka dla uchodźców lub złożyć wniosek w urzędzie ds. cudzoziemców albo na policji.
Po zgłoszeniu się w ten sposób osoba ta zostaje zarejestrowana. Pełny wniosek o azyl należy następnie złożyć osobiście w Federalnym Urzędzie ds. Migracji i Uchodźców (BAMF).
Nowe badania przesiewowe przy wjeździe
Nowością jest również procedura wstępnej weryfikacji. Chodzi tu o wstępną kontrolę osób ubiegających się o azyl. Kontrola ta może odbywać się zarówno bezpośrednio na granicy, jak i na terenie kraju.
Sprawdzane są między innymi:
- Tożsamość i obywatelstwo
- stan zdrowia
- Kwestie bezpieczeństwa
- szczególne potrzeby w zakresie ochrony
Do osób wymagających szczególnej opieki należą na przykład dzieci, kobiety w ciąży, osoby chore, osoby niepełnosprawne, osoby po traumatycznych przeżyciach lub ofiary przemocy. Należy je wcześnie zidentyfikować, aby można było dostosować do nich procedury.
Informacje uzyskane w ramach procedury kontroli wstępnej są przechowywane w unijnej bazie danych, do której dostęp mają organy we wszystkich krajach UE.
Nowe procedury graniczne
Jedna z najważniejszych zmian dotyczy procedur granicznych. W niektórych przypadkach wnioski o azyl będą mogły być w przyszłości rozpatrywane bezpośrednio na lotniskach, w portach lub na granicach państwowych, czyli jeszcze przed faktycznym wjazdem do Niemiec.
Procedura graniczna ma zastosowanie, gdywniosek o azyl maniewielkie szanse powodzenia, istnieją wątpliwości co do podanych informacji lub Niemcy mogą nie być właściwe do rozpatrzenia sprawy.
Decyzja w sprawie wniosku o azyl rozpatrywanego w ramach procedury granicznej powinna zapaść w ciągu ośmiu tygodni, a w wyjątkowych przypadkach – w ciągu dwunastu tygodni. W tym czasie można nakazać, aby dana osoba przebywała wyłącznie w określonym miejscu – zazwyczaj w ośrodku położonym w pobliżu granicy.
W przypadku rodzin z małoletnimi dziećmi obowiązują szczególne zasady ochrony. Muszą one zostać zakwaterowane w odpowiednich miejscach zakwaterowania. W przypadku małoletnich bez opieki obowiązuje ponadto skrócony, sześciotygodniowy termin na podjęcie decyzji.
W przypadku odrzucenia wniosku o azyl następuje procedura powrotowa na granicy. W jej ramach sprawdza się, czy dana osoba musi opuścić terytorium kraju oraz dokąd ma się udać – czy to z powrotem do kraju pochodzenia, czy do bezpiecznego państwa trzeciego.
Zmiany w przepisach dotyczących azylu rodzinnego
Dotychczasowy system azylu rodzinnego zostanie zniesiony w obecnej formie i zastąpiony nowymi przepisami. Dotychczas członkowie rodziny mogli uzyskać ochronę pod pewnymi warunkami, jeśli inna osoba z tej samej rodziny otrzymała już ochronę.
W przyszłości wnioski o azyl składane przez członków rodziny będą zasadniczo rozpatrywane indywidualnie. Oznacza to, że każda osoba musi być traktowana jako odrębny przypadek. Organy sprawdzają indywidualnie, czy istnieją podstawy do udzielenia ochrony.
Należy jednak uwzględnić jedność rodziny. Jeśli rodziny przybywają razem, należy je poinformować, aby złożyły wnioski o azyl wspólnie. Ma to na celu zapobieżenie rozdzielaniu rodzin w trakcie postępowania.
Wysłuchanie w postępowaniu azylowym nadal ma duże znaczenie
Rozmowa indywidualna pozostaje jednym z najważniejszych etapów procedury azylowej. Podczas tej rozmowy osoby ubiegające się o ochronę muszą wyjaśnić, dlaczego potrzebują ochrony i dlaczego nie mogą powrócić do swojego kraju pochodzenia.
Zgodnie z nowymi przepisami przesłuchanie powinno odbyć się jak najwcześniej. Osoby ubiegające się o ochronę muszą podczas niego przedstawić wszystkie istotne powody przemawiające przeciwko wydaleniu. Jeśli później podadzą nowe powody, muszą liczyć się z tym, że nie zostaną one uwzględnione.
Osoby ubiegające się o azyl mogą podczas przesłuchania korzystać z pomocy pełnomocnika lub osoby towarzyszącej. Może to być na przykład adwokat lub inna osoba udzielająca wsparcia.
Migracja wtórna: nowe zasady dotyczące dalszej podróży w obrębie UE
Ustawa zawiera również surowsze przepisy dotyczące migracji wtórnej. Chodzi tu o sytuację, w której dana osoba została już zarejestrowana w innym kraju UE lub uzyskała tam ochronę, a następnie udaje się do Niemiec.
W takich przypadkach sprawdza się, czy Niemcy są właściwe do przeprowadzenia postępowania azylowego. W międzyczasie osoby te mogą zostać zakwaterowane w specjalnych ośrodkach dla uchodźców.
W pewnych okolicznościach swoboda przemieszczania się może zostać ograniczona. Oznacza to, że osoba ubiegająca się o azyl nie może opuszczać ośrodka dla uchodźców. Długość pobytu w ośrodku może wynosić do 24 miesięcy w przypadku osób dorosłych oraz do 12 miesięcy w przypadku rodzin z dziećmi.
Środek ten nie może jednak być nakazany w sposób ogólny. Musi być rozpatrywany indywidualnie dla każdego przypadku i musi być proporcjonalny.
Praca w trakcie postępowania azylowego
Nowa ustawa określa również, od kiedy osoby ubiegające się o azyl mogą podjąć pracę w Niemczech. Dotychczas obowiązywała zasada, że w okresie obowiązkowego pobytu w ośrodku dla uchodźców nie wolno podejmować pracy.
Nowością jest to, że po upływie trzech miesięcy można zezwolić na podjęcie pracy, nawet jeśli postępowanie nadal trwa. W niektórych przypadkach (np. w przypadku migracji wtórnej) termin ten wydłuża się do sześciu miesięcy.
Bezpłatna porada prawna
W przyszłości osoby ubiegające się o azyl będą miały prawo do bezpłatnej porady prawnej udzielanej przez Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców (BAMF). Oznacza to, że każdy, kto ma pytania dotyczące swojej procedury azylowej, może zwrócić się do BAMF i uzyskać tam bezpłatną poradę. Prawo to dotyczy również migracji wtórnej.
Możliwe cięcia świadczeń dla osób ubiegających się o azyl
W przyszłości osoby, które uzyskały już ochronę w innym kraju UE (migracja wtórna), mogą zostać wykluczone z systemu świadczeń azylowych lub otrzymywać jedynie ograniczone wsparcie finansowe.
Również w przypadku naruszenia zasad pobytu grożą obniżenia świadczeń. Dotyczy to na przykład sytuacji, gdy ktoś bez zezwolenia opuszcza wyznaczone miejsce zakwaterowania lub nie przestrzega ograniczeń dotyczących pobytu. Świadczenia będą ponownie wypłacane w pełnej wysokości, gdy tylko dana osoba wypełni swoje obowiązki.
Ponadto świadczenia mogą zostać ograniczone na okres do jednego miesiąca, jeśli dana osoba poważnie zakłóca porządek w ośrodku, grozi innym lub stosuje przemoc. Ważne jest, aby takie środki nie były stosowane w sposób ogólny, lecz zawsze rozpatrywane indywidualnie i proporcjonalne do sytuacji.
