Kontekst: Od marca 2022 r. Ukraińcy, którzy musieli uciekać z powodu rosyjskiej wojny agresywnej, otrzymują specjalny status ochronny w UE. Obowiązuje on we wszystkich 27 państwach członkowskich UE. Umożliwia on uchodźcom między innymi podjęcie pracy oraz uzyskanie świadczeń socjalnych i opieki medycznej – bez konieczności składania wniosku o azyl.
W Niemczech ochrona ta jest realizowana na podstawie § 24 ustawy o pobycie.
UE kilkakrotnie przedłużała status ochrony – ostatnio do 4 marca 2027 r. Kolejne przedłużenie jest obecnie raczej mało prawdopodobne. Co będzie po zakończeniu tymczasowej ochrony?
UE dyskutuje o okresie po wygaśnięciu statusu ochronnego
Komisarz UE ds. spraw wewnętrznych i migracji Magnus Brunner oświadczył niedawno po spotkaniu ministrów spraw wewnętrznych UE w Brukseli, że trwają już rozmowy dotyczące okresu po 2027 r.
Podczas posiedzenia temat ten został również omówiony ze specjalną wysłanniczką ds. uchodźców ukraińskich, Ylvą Johansson. Jej zadaniem jest koordynacja stanowisk państw członkowskich UE i przygotowanie możliwych wspólnych rozwiązań.
Brunner podkreślił, że konsultacje te są konieczne, ponieważ tymczasowa ochrona obowiązuje tylko do marca 2027 r. Do tego czasu państwa UE powinny przygotować się na ewentualne zmiany.
Dwie możliwe drogi: pozostać lub powrócić
Nie podjęto jeszcze konkretnych decyzji dotyczących regulacji pobytu uchodźców z Ukrainy po 2027 r. Jednak już jesienią 2025 r. państwa UE uzgodniły wspólne ramy. Zawierają one zalecenia dotyczące dalszego postępowania po wygaśnięciu tymczasowej ochrony.
W tym kontekście skupiamy się na dwóch możliwościach:
Po pierwsze, Ukraińcy, którzy chcą pozostać na dłużej w kraju UE, powinni mieć łatwiejszy dostęp do krajowych dokumentów pobytowych. Dzięki temu mogliby oni nadal legalnie mieszkać w UE po wygaśnięciu statusu ochronnego, o ile spełniają odpowiednie warunki.
W Niemczech można by na przykład rozważyć następujące rodzaje dokumentów pobytowych:
- § 16a AufenthG: Pobyt w celu odbycia szkolenia zawodowego
- § 16d AufenthG: Uznawanie zagranicznych kwalifikacji zawodowych
- § 16f AufenthG: Kursy językowe lub uczęszczanie do szkoły
- § 17 AufenthG: Poszukiwanie miejsca szkolenia lub studiów
- §§ 18a i 18b ustawy o pobycie (AufenthG): pobyt w celu podjęcia pracy zarobkowej
- § Paragraf 19c AufenthG: inne zatrudnienie
- § 21 AufenthG: Samozatrudnienie
- §§ 27-36 AufenthG: Łączenie rodzin
Oprócz pozwolenia na pobyt w UE należy również przygotować programy dobrowolnego powrotu. Programy te mogłyby wspierać uchodźców na przykład finansowo lub organizacyjnie w przypadku powrotu na Ukrainę.
Planowane jest również, aby Ukraińcy mogli odbywać tzw. wizyty rozpoznawcze w swojej ojczyźnie. Dzięki temu będą mogli sprawdzić, czy powrót jest możliwy. Nie spowoduje to utraty statusu ochronnego w UE.
Aby uchodźcy byli wcześnie informowani o swoich możliwościach, państwa UE proponują również kampanie informacyjne i oferty doradcze.
Kolejnym pomysłem są tzw. Unity Hubs. Są to punkty kontaktowe dla ukraińskich uchodźców, które mają być finansowane z programów UE. Tam osoby poszkodowane mogłyby uzyskać pomoc w zakresie dokumentów i wniosków, a także doradztwo dotyczące poszukiwania pracy w kraju przyjmującym lub na Ukrainie.
Co dalej?
Obecne konsultacje służą przygotowaniu się do okresu po 2027 r. Stanowią one wyraźną wskazówkę, że tymczasowa ochrona nie zostanie ponownie przedłużona.
Zalecenia Rady UE – czyli zmiana krajowych dokumentów pobytowych, programy powrotne oraz Unity Hubs – nie są prawnie wiążące, a jedynie stanowią propozycje. Mają one służyć państwom członkowskim jako wskazówki.
Do początku 2027 r. wszystkie kraje UE mają ustalić, jakie zasady będą miały zastosowanie do uchodźców z Ukrainy. Celem jest jak najbardziej uporządkowane przejście z ochrony tymczasowej oraz zapewnienie większej pewności planowania osobom, krajom i organom, których dotyczy ta kwestia.
