Wyrok Sądu Administracyjnego w Minden potwierdza obowiązujące przepisy dotyczące naturalizacji: nie każda świadczenie państwowe automatycznie stanowi przeszkodę w naturalizacji. Co to konkretnie oznacza?
Sprawa: syryjska rodzina wnosi pozew o nadanie obywatelstwa
W tym konkretnym przypadku chodziło o syryjską rodzinę z czwórką dzieci. Ojciec przybył do Niemiec we wrześniu 2015 roku wraz z żoną i jednym dzieckiem. Trójka pozostałych dzieci urodziła się później w Niemczech. W 2022 roku ojciec złożył wniosek o nadanie obywatelstwa dla siebie i trójki swoich nieletnich dzieci.
W ostatnich latach rodzina utrzymywała się okresowo ze świadczeń na podstawie SGB II (zasiłek socjalny). Jednocześnie ojciec wielokrotnie podejmował pracę. Od czerwca 2023 roku pracuje nieprzerwanie w pełnym wymiarze godzin jako sprzedawca, a dodatkowo wykonuje pracę w niepełnym wymiarze godzin. Również matka od początku 2024 roku jest zatrudniona w niepełnym wymiarze godzin.
Ponadto rodzina otrzymywała różne świadczenia państwowe, w tym:
- Zasiłek na dziecko
- Dodatek dla dzieci
- Zasiłek mieszkaniowy
- zasiłek opiekuńczy
- Wsparcie dla osób niesłyszących
Dwoje z tych dzieci ma wrodzoną wadę słuchu i potrzebuje specjalnego wsparcia. Obejmuje to terapie, działania wspomagające oraz regularne pobyty w szpitalu i ośrodkach rehabilitacyjnych.
Urząd ds. cudzoziemców odrzucił wniosek o nadanie obywatelstwa. Powód: choć obecnie środki utrzymania są zapewnione, to w perspektywie długoterminowej nie są one wystarczająco stabilne. Szczególnie krytycznie oceniono dotychczasową historię zatrudnienia ojca. Urząd obawiał się, że w przyszłości rodzina może ponownie znaleźć się w sytuacji, w której będzie musiała polegać na zasiłku socjalnym.
Rodzina zaskarżyła tę decyzję – i odniosła sukces.
Jakie orzeczenie wydał sąd w sprawie naturalizacji
Sąd administracyjny w Minden nakazał urzędowi nadanie obywatelstwa ojcu i jego dzieciom. Zdaniem sądu wszystkie warunki zostały spełnione. Odmowa urzędu była niezgodna z prawem.
W centrum tej decyzji znalazło się ważne pytanie: które świadczenia socjalne mają negatywny wpływ na proces naturalizacji, a które nie?
Sąd wyjaśnił: Prawo wyznacza tu wyraźną granicę. Na proces naturalizacji negatywnie wpływają wyłącznie świadczenia wynikające z:
- zgodnie z drugą księgą Kodeksu socjalnego (SGB II – zasiłek obywatelski)
- zgodnie z dwunastą księgą Kodeksu socjalnego (SGB XII – pomoc społeczna)
Świadczenia te wskazują, że utrzymanie nie jest zapewnione z własnych środków. Osoby pobierające zasiłek obywatelski lub pomoc społeczną nie mogą uzyskać obywatelstwa.
Jakie świadczenia socjalne nie mają negatywnego wpływu na proces naturalizacji?
Natomiast inne świadczenia państwowe nie mają negatywnego wpływu na proces naturalizacji.
W konkretnym przypadku rodzina otrzymywała kilka takich świadczeń (dodatek mieszkaniowy, zasiłek na dziecko, dodatek na dziecko, zasiłek opiekuńczy, zasiłek dla osób niesłyszących). Sąd nie uznał tego za przeszkodę w naturalizacji. Wręcz przeciwnie: niektóre z tych świadczeń można nawet uwzględnić jako dochód.
Powód jest taki: świadczenia te znacznie różnią się od dochodu obywatelskiego i pomocy społecznej. Podczas gdy dochód obywatelski i pomoc społeczna mają na celu zapewnienie podstawowych środków do życia, dodatek mieszkaniowy, dodatek na dziecko i podobne świadczenia mają charakter uzupełniający. Są one przeznaczone dla osób, które już pracują, ale których dochody nie są w pełni wystarczające.
Dlaczego dodatek mieszkaniowy i dodatek na dziecko są inaczej wyceniane
Sąd ponownie potwierdził, dlaczego dodatek mieszkaniowy, dodatek na dziecko i podobne świadczenia są traktowane pod względem prawnym inaczej niż zasiłek obywatelski – i nie mają negatywnego wpływu na proces naturalizacji.
Po pierwsze wynika to bezpośrednio z ustawy (§ 10 ust. 1 pkt 3 StAG). W przepisie tym wyraźnie wymieniono jedynie świadczenia na podstawie SGB II (zasiłek obywatelski) i SGB XII (pomoc społeczna) jako szkodliwe dla procesu naturalizacji.
Zasiłek mieszkaniowy, zasiłek na dziecko i podobne świadczenia nie są tam wymienione. Oznacza to, że nie mogą one być traktowane jako czynnik negatywnie wpływający na proces naturalizacji.
Z drugiej strony prawo do tych świadczeń często zależy od sytuacji rodzinnej. Zwłaszcza rodziny wielodzietne często mają prawo do dodatku mieszkaniowego, dodatku na dziecko lub podobnych świadczeń – nawet jeśli pracują.
Sąd wyjaśnił zatem, że nie byłoby sprawiedliwe odmówić takim rodzinom naturalizacji wyłącznie z powodu tych świadczeń. W przeciwnym razie szczególnie poszkodowane zostałyby rodziny wielodzietne. Jest to sprzeczne z zasadą ochrony małżeństwa i rodziny.
Przegląd: Które usługi są szkodliwe, a które nie?
Szkodliwe dla procesu naturalizacji:
- Świadczenia zgodnie z SGB II (zasiłek obywatelski)
- Świadczenia na podstawie SGB XII (pomoc społeczna)
Nie ma wpływu na proces naturalizacji:
- Zasiłek na dziecko i dodatek na dziecko
- Zasiłek mieszkaniowy
- Zasiłek dla bezrobotnych I i zasiłek z tytułu skróconego czasu pracy
- Zasiłek chorobowy
- zasiłek opiekuńczy
- Zasiłek rodzicielski i zasiłek macierzyński
- BAföG
- Dotacja na kształcenie zawodowe (BAB)
- Świadczenia dla osób niepełnosprawnych
Ważne: Nawet w przypadku świadczeń nieszkodliwych zawsze należy rozpatrywać każdy przypadek indywidualnie. Problem może pojawić się, gdy istnieją konkretne przesłanki wskazujące, że świadczenia nieszkodliwe są celowo wykorzystywane w celu uniknięcia pobierania zasiłku obywatelskiego lub pomocy społecznej.
Taka prognoza musi jednak być dobrze uzasadniona. Jak stwierdził sąd, samo pobieranie dodatku mieszkaniowego lub zasiłku na dziecko zdecydowanie nie wystarcza.
Nowy wyjątek dotyczący zapewnienia środków do życia od 2024 r.
Sąd rozpatrzył sprawę również w świetle nowych przepisów ustawy o obywatelstwie. Od 27 czerwca 2024 r. wprowadzono istotne ułatwienia w zakresie naturalizacji.
Zgodnie z § 10 ust. 1 zdanie 1 pkt 3 lit. b ustawy o pobycie (StAG) obowiązuje następująca zasada: osoba pracująca w pełnym wymiarze godzin, która wykonywała tę pracę przez co najmniej 20 miesięcy w ciągu ostatnich 24 miesięcy, nie musi już przedstawiać szczegółowych dowodów potwierdzających środki utrzymania.
Powód spełniał ten warunek. Był zatrudniony w pełnym wymiarze godzin nieprzerwanie przez ponad dwa lata.
Sąd wyjaśnił: w takich przypadkach nie można wymagać dodatkowej prognozy dotyczącej tego, czy utrzymanie będzie zapewnione również w przyszłości.
Zamiast tego liczą się dwie kwestie: czy dana osoba pracuje obecnie w pełnym wymiarze godzin? Czy istnieją konkretne przesłanki wskazujące, że ta praca wkrótce się zakończy? Tylko w przypadku takich przesłanek może to stanowić problem.
W niniejszej sprawie nie było na to żadnych przesłanek. Dlatego nie można było odrzucić wniosku o nadanie obywatelstwa na tej podstawie.
Podsumowanie: Jakie konsekwencje dla naturalizacji ma ten wyrok
Wyrok ten ma duże znaczenie dla wielu osób ubiegających się o naturalizację. Wzmacnia on obowiązujące prawo: nie każda państwowa świadczenie stanowi przeszkodę w naturalizacji. Osoby otrzymujące zasiłek na dziecko, dodatek na dziecko, dodatek mieszkaniowy lub podobne świadczenia zazwyczaj nie muszą obawiać się żadnych negatywnych konsekwencji.
Znacznie ważniejsze jest to, jakie świadczenia są pobierane i jak wygląda ogólna sytuacja życiowa. Zasiłek obywatelski i pomoc społeczna nadal stanowią problem w przypadku naturalizacji. Inne świadczenia są jednak dozwolone – a niektóre z nich mogą nawet zostać zaliczone do dochodów.
