Sprawa: mężczyzna czeka na naturalizację od 2017 roku.
W niniejszej sprawie chodziło o obywatela Pakistanu, który mieszka w Niemczech od 2008 roku. Po zawarciu związku małżeńskiego z obywatelką Niemiec otrzymał on najpierw zezwolenie na pobyt zgodnie z § 28 ust. 1 ustawy o pobycie (AufenthG). Zezwolenie to było wielokrotnie przedłużane. W 2020 roku otrzymał on ostatecznie zezwolenie na osiedlenie się.
Zawodowo mężczyzna pracował w branży gastronomicznej. W 2017 roku przejął firmę i rozpoczął działalność na własny rachunek. W tym samym roku złożył wniosek o nadanie obywatelstwa.
W tym celu przedłożył niezbędne dokumenty: między innymi certyfikat językowy na poziomie B1, zaświadczenie o uczestnictwie w kursie integracyjnym oraz świadectwo zdania testu na obywatelstwo. Nie był karany. Nigdy nie pobierał zasiłków socjalnych ani zasiłku obywatelskiego.
Ponieważ urząd ds. cudzoziemców długo nie rozpatrywał wniosku, mężczyzna wniósł w 2021 r. skargę o bezczynność. Niedługo potem urząd odrzucił wniosek o nadanie obywatelstwa.
Uzasadnienie: Nie ma wystarczających środków na utrzymanie siebie i swojej rodziny. Szczególnie w przypadku osób samozatrudnionych należy dokładnie sprawdzić, czy dochody i zabezpieczenie emerytalne są wystarczające w perspektywie długoterminowej.
Mężczyzna złożył skargę na odmowę.
Czy dochody są wystarczające – i jak ważne jest zabezpieczenie emerytalne?
W trakcie postępowania sądowego powód przedstawił dodatkowe dokumenty, w tym decyzje podatkowe i analizy ekonomiczne dotyczące jego działalności gastronomicznej. Wynikało z nich, że jego dochody w ostatnich latach były znacznie wyższe niż początkowo zakładano.
Mimo to urząd podtrzymał swoją odmowę. Argumentował, że w przypadku naturalizacji ważne są nie tylko aktualne dochody, ale także ich zabezpieczenie w przyszłości. Obejmuje to wystarczające zabezpieczenie emerytalne.
Problem: powód zawarł prywatną umowę ubezpieczenia emerytalnego dopiero w późnym wieku. W związku z tym wpłacił niewiele składek. Miało to negatywny wpływ na jego prognozy na przyszłość.
Nowa ustawa: 20 miesięcy pracy w pełnym wymiarze godzin może wystarczyć
Sąd administracyjny w Kolonii orzekł jednak na korzyść powoda. W opinii sędziego odmowa naturalizacji była niezgodna z prawem.
Sąd uzasadnił wyrok nową ustawą, która obowiązuje od czerwca 2024 r. Zawiera ona istotny wyjątek dotyczący zabezpieczenia środków utrzymania w przypadku naturalizacji.
Przepis szczególny (§ 10 ust. 1 zdanie 1 nr 3 lit. b StAG) stanowi, że osoba, która w ciągu ostatnich 24 miesięcy pracowała przez co najmniej 20 miesięcy w pełnym wymiarze czasu pracy, nie musi wykazać się zabezpieczeniem środków utrzymania, aby uzyskać obywatelstwo.
Sąd wyjaśnił: zasada ta dotyczy nie tylko pracowników, ale również osób samozatrudnionych. Ważne jest, aby zakres działalności odpowiadał zatrudnieniu w pełnym wymiarze godzin.
W przypadku powoda sąd uznał ten warunek za spełniony. Od marca 2022 r. pracował on nieprzerwanie w pełnym wymiarze godzin we własnej firmie i był tam zatrudniony prawie codziennie.
Sąd: prognozy na przyszłość nie mają znaczenia, jeśli ma zastosowanie wyjątek
Sąd zbadał również, czy emerytura powoda byłaby wystarczająca zgodnie ze starymi standardami. W tej kwestii sędziowie doszli do podobnego wniosku jak urząd ds. cudzoziemców: prywatna emerytura była ogólnie zbyt niska, aby zapewnić pozytywną prognozę na przyszłość.
Ostatecznie nie miało to jednak decydującego znaczenia. Sąd orzekł, że jeżeli spełniony jest warunek szczególny określony w § 10 ust. 1 zdanie 1 nr 3 lit. b ustawy o obywatelstwie (StAG) – czyli jeżeli wnioskodawca w ciągu ostatnich 24 miesięcy przepracował co najmniej 20 miesięcy w pełnym wymiarze czasu pracy – prognozy na przyszłość można pominąć.
Znaczenie dla osób dotkniętych chorobą
Wraz z reformą prawa o obywatelstwie z 2024 r. zmieniły się niektóre warunki naturalizacji.
Dodano ważne przepisy szczególne, które stanowią, że jeśli wnioskodawca pracował w pełnym wymiarze godzin przez co najmniej 20 miesięcy w ciągu ostatnich 24 miesięcy, można odstąpić od wymogu zapewnienia sobie środków utrzymania.
Sąd administracyjny w Kolonii orzekł dodatkowo: jeśli ten warunek jest spełniony, naturalizacja może nastąpić nawet wtedy, gdy prognozy na przyszłość są ogólnie negatywne.
Jednakże pełnoetatowa działalność musi być udokumentowana w sposób zrozumiały. Zwłaszcza w przypadku osób samozatrudnionych należy starannie dokumentować zaświadczenia o dochodach, decyzje podatkowe i informacje dotyczące faktycznego zakresu pracy.
Ważne: Sąd administracyjny w Kolonii dopuścił możliwość odwołania. Oznacza to, że wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Nie wiadomo jeszcze, czy i w jaki sposób inne sądy zinterpretują nowe przepisy. Do czasu ewentualnej decyzji wyższej instancji administracyjnej lub Federalnego Sądu Administracyjnego kwestia ta może być nadal rozpatrywana w różny sposób.
Naturalizacja: kiedy nie jest konieczne zapewnienie sobie środków do życia?
Oprócz zasady „20 z 24 miesięcy pełnego etatu” prawo bardzo rygorystycznie reguluje kwestię środków utrzymania wymaganych do uzyskania obywatelstwa.
Jednym z niewielu innych wyjątków są byli pracownicy migrujący i pracownicy kontraktowi, którzy przybyli do Republiki Federalnej Niemiec przed 1974 r. lub do byłej NRD przed 1990 r. Pod pewnymi warunkami nie muszą oni posiadać samodzielnego zabezpieczenia utrzymania, aby uzyskać obywatelstwo.
Istnieje również specjalne rozwiązanie dla rodzin: jeśli jeden z małżonków spełnia wymóg pracy w pełnym wymiarze godzin, drugi małżonek również może zostać zwolniony z obowiązku zapewnienia środków utrzymania. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy w rodzinie mieszka małoletnie dziecko.
Zgodnie ze starym prawem istniał jeszcze jeden wyjątek: jeśli ktoś otrzymywał świadczenia socjalne nie z własnej winy – na przykład z powodu choroby – naturalizacja była mimo wszystko możliwa. Jednak od czasu reformy z 2024 r. ten wyjątek już nie obowiązuje.
Oznacza to, że sama choroba nie wystarcza obecnie do uzyskania obywatelstwa. Osoby cierpiące na trwałą chorobę i pobierające z tego powodu zasiłek socjalny lub pomoc społeczną zazwyczaj nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania obywatelstwa.
