Dzięki tym dwóm ustawom Niemcy wdrażają nowe przepisy azylowe, które zostały niedawno przyjęte przez UE. Oznacza to, że nowe przepisy będą obowiązywać nie tylko w Niemczech, ale we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Dotyczy to w szczególności prawa do azylu, prawa pobytu oraz przepisów dotyczących przechowywania danych w centralnym rejestrze cudzoziemców (AZR).
Kontrole tożsamości i procedury graniczne: kogo to dotyczy?
Centralnym elementem nowych przepisów są obowiązkowe kontrole tożsamości przy wjeździe do UE. W przyszłości wszyscy przybywający ubiegający się o azyl będą rejestrowani na zewnętrznych granicach UE.
W tym celu pobierane są odciski palców, wykonywane są zdjęcia i sprawdzane są dokumenty tożsamości. Dane są następnie zapisywane w bazie danych, do której dostęp mają wszystkie kraje UE.
Ponadto wprowadzona zostanie nowa forma procedury azylowej – tzw. procedura graniczna. Będzie ona odbywać się bezpośrednio na zewnętrznej granicy UE, czyli jeszcze przed oficjalnym wjazdem danej osoby. W trakcie procedury osoby ubiegające się o azyl będą zakwaterowane w ośrodkach w strefie przygranicznej do czasu rozpatrzenia ich wniosku.
Niemcy nie mają zewnętrznych granic lądowych UE. Dlatego procedury graniczne dotyczą tutaj przede wszystkim międzynarodowych portów lotniczych i morskich.
Nowe przepisy przewidują procedury graniczne dla następujących grup:
- Osoby, których wskaźnik uznania wniosków o azyl wynosi 20 procent lub mniej,
- Osoby, które podają fałszywe dane dotyczące swojej tożsamości lub nie współpracują w wystarczającym stopniu przy ustalaniu swojej tożsamości,
- Osoby uznane za zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego.
Jeżeli wniosek o azyl zostanie odrzucony jako bezzasadny w ramach procedury granicznej, repatriacja powinna zostać przeprowadzona bezpośrednio z granicy.
Ważne jest jednak, aby również w postępowaniu granicznym przestrzegano standardów państwa prawa. Obejmują one prawo do wysłuchania, indywidualną ocenę wniosku oraz możliwość odwołania się od decyzji.
Szybsze procedury dublińskie i dłuższe terminy na odsyłanie osób
Kolejny punkt nowych przepisów dotyczy tzw. procedury dublińskiej. Chodzi tu o kwestię, które państwo UE jest właściwe do rozpatrzenia wniosku o azyl.
Zasadniczo nadal obowiązuje zasada, że odpowiedzialne jest państwo, przez które dana osoba po raz pierwszy wjechała do UE lub w którym została po raz pierwszy zarejestrowana.
W przyszłości organy powinny szybciej sprawdzać, czy właściwe jest inne państwo członkowskie. Jednocześnie wydłużone zostaną terminy przekazywania osób. Oznacza to, że powrót do właściwego państwa UE będzie teraz możliwy w dłuższym terminie niż dotychczas.
W przeszłości termin ten wynosił od 6 do 18 miesięcy. Jeśli w tym czasie dana osoba nie została przekazana do właściwego państwa UE, za procedurę azylową odpowiedzialne były Niemcy. W przyszłości repatriacja będzie możliwa znacznie później.
Dla osób ubiegających się o azyl oznacza to, że osoby, które zostały już zarejestrowane w innym kraju UE lub które po raz pierwszy wjechały do tego kraju, muszą w przyszłości liczyć się z tym, że zostaną tam faktycznie odesłane.
Ośrodki migracyjne drugiego stopnia: kto powinien być tam zakwaterowany?
Szczególnie kontrowersyjna jest możliwość utworzenia w Niemczech ośrodków migracyjnych drugiego stopnia. W placówkach tych mają być zakwaterowani osoby ubiegające się o azyl,
- które zostały już zarejestrowane w innym państwie UE lub
- którzy uzyskali status ochronny w innym państwie członkowskim.
Powinni oni pozostać tam do czasu, aż będzie można dokonać ich powrotu do kraju UE, który jest właściwy dla ich wniosku o azyl.
W planowanych ośrodkach będzie obowiązywał ścisły nakaz zamieszkania i przebywania. Osoby dorosłe samotne będą mogły przebywać tam do 24 miesięcy. Natomiast dla rodzin z małoletnimi dziećmi czas pobytu będzie ograniczony do maksymalnie 12 miesięcy.
W tym czasie osoby ubiegające się o ochronę nie mogą swobodnie poruszać się po terytorium Niemiec. Osoby, które opuszczą ośrodek bez pozwolenia, muszą liczyć się z ograniczeniem świadczeń azylowych.
Decyzję o tym, czy i w jakim zakresie takie ośrodki zostaną faktycznie utworzone, podejmują poszczególne kraje związkowe.
Szybsze podjęcie pracy: kto będzie mógł podjąć pracę po trzech miesiącach?
Oprócz zaostrzeń reforma zawiera również ważną zmianę dla osób ubiegających się o azyl, które już przebywają w Niemczech: w przyszłości dostęp do rynku pracy będzie możliwy już po trzech miesiącach.
Do tej pory w praktyce obowiązywał sześciomiesięczny zakaz pracy dla osób ubiegających się o azyl mieszkających w ośrodkach dla uchodźców. Osoby, które nie były już tam zakwaterowane, mogły podjąć pracę już po trzech miesiącach, ale wiele z nich pozostawało w takich ośrodkach dłużej i dlatego nie mogło podjąć zatrudnienia.
Nowa ustawa skraca ten termin do maksymalnie trzech miesięcy. Według informacji rządu federalnego ma to ułatwić integrację na rynku pracy i przyspieszyć zatrudnienie osób, które mają perspektywę pozostania w Niemczech.
Warunkiem jest ustalenie tożsamości i brak innych przeszkód prawnych. Nowe przepisy nie dotyczą jednak wszystkich. Wyjątki stanowią:
- Osoby pochodzące z krajów uznanych za bezpieczne
- Sprawy z Dublina, w których inne państwo UE jest odpowiedzialne za procedurę azylową,
- Osoby, które wielokrotnie naruszają swój obowiązek współpracy, na przykład poprzez ukrywanie swojej tożsamości lub nieprzedkładanie niezbędnych dokumentów.
Dla osób ubiegających się o azyl w Niemczech oznacza to, że w przyszłości będą mogły szybciej podjąć pracę – nawet w trakcie trwania procedury azylowej.
Wniosek: Co oznaczają nowe przepisy dla osób ubiegających się o azyl w Niemczech?
Wraz z wdrożeniem reformy azylowej UE niemiecki system azylowy ulega znaczącym zmianom. W przypadku osób ubiegających się o azyl, które już mieszkają w Niemczech, konkretne skutki zależą w dużej mierze od indywidualnych przypadków:
- Osoby, które zostały zarejestrowane wyłącznie w Niemczech i znajdują się w trakcie standardowej procedury azylowej, nie odczują większych zmian w toczącym się postępowaniu.
- Osoby, które były wcześniej zarejestrowane w innym państwie UE, muszą liczyć się z większym prawdopodobieństwem przeniesienia do tego kraju. Władze otrzymują więcej czasu i możliwości na przeprowadzenie takich przeniesień.
- Osoby o niejasnej tożsamości lub nie współpracujące muszą liczyć się z bardziej rygorystycznymi kontrolami i niekorzystnymi skutkami – na przykład w zakresie dostępu do rynku pracy lub świadczeń.
- Zasadniczo osoby ubiegające się o azyl będą mogły w przyszłości podjąć pracę już po trzech miesiącach – nawet jeśli ich procedura nadal trwa.
