Sprawa: Kobieta z Indii wnosi pozew o łączenie rodzin
W tym konkretnym przypadku chodziło o obywatelkę Indii, która nadal mieszka w tym kraju. Chciała ona uzyskać wizę w ramach łączenia rodzin, aby przenieść się do Niemiec do swojego dorosłego syna. Syn jest obywatelem niemieckim.
Powódka uzasadniła swój wniosek między innymi swoim wiekiem oraz wieloma problemami zdrowotnymi. Wyjaśniła, że potrzebuje pomocy w codziennym życiu i jest uzależniona od wsparcia rodziny. Ponadto zwróciła uwagę, że jej córka również mieszka wraz z rodziną w Niemczech.
Konsulat Generalny odrzucił jej wniosek. Uzasadnienie: nie występuje tzw. wyjątkowa trudna sytuacja. Jest to jednak warunek konieczny, aby rodzice mogli przenieść się do Niemiec do pełnoletnich dzieci.
Kobieta złożyła odwołanie od tej decyzji do Sądu Administracyjnego w Berlinie.
Wyjątkowa trudność – co mówi prawo na temat łączenia rodzin?
W Niemczech dołączenie rodziców do dorosłych dzieci w ramach łączenia rodzin jest możliwe jedynie w wyjątkowych przypadkach (tzw. przypadkach szczególnych). Podstawą prawną jest § 36 ust. 2 ustawy o pobycie.
Ustawa stanowi, że rodzice dorosłych dzieci mogą otrzymać zezwolenie na pobyt tylko w przypadku wystąpienia wyjątkowo trudnej sytuacji. Oznacza to, że sytuacja rodzica w kraju pochodzenia musi być na tyle trudna, że odmowa dołączenia do rodziny nie jest już uzasadniona.
W praktyce jest to bardzo wysoka poprzeczka. Wyjątkowo trudna sytuacja może mieć miejsce na przykład wtedy, gdy dana osoba nie jest już w stanie samodzielnie funkcjonować i potrzebuje pomocy, którą może zapewnić jedynie rodzina w Niemczech.
Samo pragnienie zamieszkania w podeszłym wieku z własnymi dziećmi nie wystarczy do uzyskania wizy w ramach programu łączenia rodzin.
Dlaczego sąd nie uznał, że sytuacja stanowiła wyjątkową trudność
W sprawie skarżącej sąd uznał, że warunki nie zostały spełnione. Sąd przyznał wprawdzie, że skarżąca ma ograniczoną sprawność fizyczną i potrzebuje pomocy w codziennym życiu, jednak mimo to jest w stanie w znacznym stopniu samodzielnie funkcjonować we własnym mieszkaniu.
Sąd stwierdził, że powódka jest w stanie zorganizować swoje codzienne życie przy odpowiednim wsparciu. Pomoc otrzymuje ona na przykład od znajomych, przyjaciół oraz w ramach różnych usług. Powódka nie jest zatem w sposób bezwzględny uzależniona od wsparcia swojego syna w Niemczech. Sąd uznał ponadto, że pomoc można zorganizować również w Indiach, na przykład poprzez zatrudnienie opiekunów lub innych osób świadczących pomoc.
W opinii sądu choroby związane z wiekiem zazwyczaj nie stanowią również przypadku szczególnej trudności w kontekście łączenia rodzin. Wiele osób w podeszłym wieku ma ograniczoną sprawność fizyczną i potrzebuje pomocy. Samo to nie stanowi jeszcze wyjątkowej trudności.
Nowa specjalna regulacja dotycząca pracowników wykwalifikowanych ułatwia sprowadzenie rodziców
Od 1 marca 2024 r. obowiązuje nowy przepis w ustawie o pobycie (§ 36 ust. 3 AufenthG), który w określonych przypadkach ułatwia rodzicom dołączenie do wykwalifikowanych pracowników. Przepis ten dotyczy przede wszystkim wykwalifikowanych pracowników posiadających dokument pobytowy na podstawie:
- § 18g AufenthG (niebieska karta UE)
- § 18a AufenthG (pracownicy wykwalifikowani z wykształceniem zawodowym)
- § 18b AufenthG (specjaliści z wykształceniem akademickim)
- § 18c ust. 3 ustawy o pobycie (zezwolenie na osiedlenie się dla pracowników wykwalifikowanych)
- § 18d ustawy o pobycie (pracownicy naukowi)
- § 18f ustawy o pobycie (zezwolenie na pobyt dla naukowców prowadzących badania w terenie)
- § 19c ust. 1 ustawy o pobycie (inne cele związane z zatrudnieniem; urzędnicy służby cywilnej)
- lub za pomocą karty ICT lub mobilnej karty ICT
W odróżnieniu od klasycznego łączenia rodzin nie ma tu jednak stałego prawa do tego. Oznacza to, że urząd ds. cudzoziemców może zezwolić na przyjazd rodziców, ale nie ma takiego obowiązku.
Zasada ta ma zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy specjalista uzyskał zezwolenie na pobyt od 1 marca 2024 r. Jest ona ponadto ograniczona czasowo i obowiązuje tylko do końca 2028 r.
Również w sprawie skarżącej z Indii sąd odniósł się do specjalnych przepisów dotyczących pracowników wykwalifikowanych: skarżąca uznała to za nierówne traktowanie. Jej córka, która również mieszka w Niemczech, posiada wprawdzie niebieską kartę UE, ale otrzymała ją jeszcze przed datą graniczną 1 marca 2024 r. Z tego powodu rodzina ta nie podlega nowym przepisom dotyczącym łączenia rodzin.
Syn skarżącej jest z kolei obywatelem niemieckim – przepisy dotyczące pracowników wykwalifikowanych nie mają również zastosowania w jego przypadku. Skarżąca argumentowała, że rodzice obywateli niemieckich są dyskryminowani w stosunku do rodziców niektórych zagranicznych pracowników wykwalifikowanych w zakresie łączenia rodzin.
Sąd uznaje, że nierówne traktowanie jest nadal dopuszczalne
Sąd potwierdził, że rzeczywiście ma miejsce nierówne traktowanie. Niemniej jednak nie uznaje tego za naruszenie ustawy zasadniczej.
W uzasadnieniu sąd wyjaśnił: Ustawodawca pragnie przyciągnąć więcej wykwalifikowanych pracowników z zagranicy. Ułatwiony proces łączenia rodzin ma stanowić zachętę, aby ci pracownicy zdecydowali się na wyjazd do Niemiec.
Sąd uznaje ten cel za uzasadniony. Co ważne, przepis szczególny obowiązuje tylko przez ograniczony czas. W związku z tym sąd stwierdza, że nierówne traktowanie nie narusza konstytucji.
Co oznacza ten wyrok
Wyrok potwierdza, jak surowe są w Niemczech przepisy dotyczące łączenia rodzin w przypadku rodziców przyjeżdżających do dorosłych dzieci. Dołączenie do rodziny jest możliwe jedynie w rzadkich, wyjątkowych przypadkach. Nawet problemy zdrowotne zazwyczaj nie wystarczają, by uzyskać prawo do wizy.
Zawsze decydujące znaczenie ma to, czy mamy do czynienia z wyjątkowo trudną sytuacją. Próg ten jest jednak bardzo wysoki. Zgodnie z orzecznictwem taka sytuacja ma miejsce tylko wtedy, gdy:
- osoba ta nie jest już w stanie samodzielnie funkcjonować
- istnieje znaczna potrzeba opieki
- osoba ta jest całkowicie uzależniona od wsparcia rodziny
- pomoc ta nie może zostać zorganizowana w kraju pochodzenia
- i w związku z tym rozłąka z rodziną nie byłaby już do przyjęcia
Zwykła chęć zamieszkania w podeszłym wieku z własnymi dziećmi nie wystarczy.
Jednocześnie wyrok jasno wskazuje, że nowe przepisy szczególne dotyczące niektórych pracowników wykwalifikowanych mogą nadal obowiązywać. Nie wiadomo jeszcze, czy w przyszłości coś się w tej kwestii zmieni. Sąd dopuścił wniesienie apelacji. Oznacza to, że sąd wyższej instancji może ponownie rozpatrzyć tę sprawę.
