O co chodzi w wniosku AfD?
Głównym punktem wniosku jest postulat uzupełnienia Konwencji genewskiej z 1951 r. o „priorytet geograficzny”. Oznacza to, że osoby szukające schronienia powinny być w przyszłości przyjmowane w miarę możliwości w państwach sąsiadujących z ich krajami pochodzenia. AfD uzasadnia swój wniosek trzema argumentami.
Po pierwsze, należy unikać niebezpiecznych szlaków ucieczki przez morze lub pustynie, ponieważ nieustannie prowadzą one do wielu ofiar śmiertelnych.
Po drugie, pomoc udzielana w pobliżu krajów pochodzenia jest skuteczniejsza i tańsza. Według AfD inwestycje w regionach sąsiednich mogłyby poprawić warunki życia uchodźców, a jednocześnie obniżyć koszty.
Po trzecie, AfD argumentuje, że przyjęcie uchodźców w krajach sąsiednich ułatwia ich późniejszy powrót. Zgodnie z treścią wniosku, jeśli osoby szukające schronienia pozostają bliżej swojej ojczyzny pod względem kulturowym i geograficznym, mogą łatwiej powrócić po zakończeniu konfliktu.
AfD proponuje konkretnie uzupełnienie art. 1A ust. 2 konwencji. Zdaniem partii można by tam zapisać, że ochrona powinna być zapewniana „w pierwszej kolejności i w miarę możliwości na stałe” w regionach sąsiednich.
W swoim wniosku AfD wzywa rząd federalny do podjęcia działań na arenie międzynarodowej – zwłaszcza w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i Agencji ONZ ds. Uchodźców (UNHCR) – na rzecz przeprowadzenia odpowiedniej reformy.
Co reguluje konwencja genewska dotycząca uchodźców?
Konwencja genewska dotycząca statusu uchodźców jest jednym z najważniejszych międzynarodowych porozumień w zakresie ochrony uchodźców. Została przyjęta po II wojnie światowej i określa, kto jest uznawany za uchodźcę oraz jakie prawa przysługują tym osobom.
Zgodnie z konwencją za uchodźcę uznaje się osobę przebywającą poza swoim krajem pochodzenia, która nie może lub nie chce do niego powrócić z powodu grożących jej prześladowań. Prześladowania te muszą wynikać z określonych przyczyn, takich jak religia, narodowość, przekonania polityczne lub przynależność do określonej grupy społecznej.
Ważną zasadą konwencji jest zasada „non-refoulement”. Zgodnie z nią nikt nie może zostać wydalony do kraju, w którym grozi mu prześladowanie lub poważne niebezpieczeństwo.
Ważne jest to, że konwencja nie zawiera jak dotąd żadnych wytycznych dotyczących tego, w jakim kraju uchodźca musi otrzymać ochronę. Właśnie tę kwestię chce zmienić AfD.
Jakie konkretne zmiany domaga się AfD
Partia AfD pragnie uzupełnić obowiązujące przepisy. Ochrona przed prześladowaniami ma pozostać w mocy. Jednocześnie ma jednak zostać wprowadzony nowy priorytet: uchodźcy mają być przyjmowani przede wszystkim w regionach położonych blisko pod względem geograficznym i kulturowym – o ile zapewniona jest tam wystarczająca ochrona.
Ponadto AfD domaga się
- większe wsparcie finansowe dla krajów przyjmujących uchodźców, na przykład na edukację, opiekę zdrowotną i integrację na rynku pracy
- zwiększenie możliwości przyjmowania uchodźców w krajach sąsiadujących z regionami dotkniętymi kryzysem
- ściślejsza współpraca międzynarodowa, zwłaszcza na szczeblu UE i ONZ
Zdaniem partii AfD taki system pozwoliłby lepiej kontrolować migrację i odciążyć państwa europejskie.
Krytyka ze strony CDU/CSU, SPD, Zielonych i Lewicy
Wniosek spotkał się z powszechnym sprzeciwem pozostałych partii w Bundestagu. Podczas obrad w miniony piątek przedstawiciele wszystkich pozostałych frakcji wyrazili zdecydowaną krytykę.
Z punktu widzenia Unii Konwencja genewska dotycząca statusu uchodźców symbolizuje międzynarodową solidarność. Elisabeth Winkelmeier-Becker (CDU) podkreśliła, że konwencja ta opowiada się za „humanitaryzmem i solidarnością ponad granicami”. Jej zdaniem AfD chce jedynie zrzucić odpowiedzialność na inne kraje.
Również Zieloni zdecydowanie odrzucają tę propozycję. Posłanka do Bundestagu Luise Amtsberg nazwała ją atakiem na ważną zasadę międzynarodowej ochrony uchodźców. Propozycja AfD oznacza, że osoby szukające schronienia należy trzymać jak najdalej od nas: „Ludzie uciekający przed prześladowaniami powinni pozostać tam, gdzie jest to dla nas wygodne – czyli wszędzie, tylko nie tutaj”.
Również SPD ostrzegła przed konsekwencjami reformy. Gabriela Heinrich określiła konwencję genewską dotyczącą uchodźców jako ważny krok naprzód w okresie powojennym i stwierdziła: „Kto chce ją osłabić lub znieść, ten tworzy niebezpieczną lukę dla osób uciekających przed prześladowaniami”.
Również frakcja lewicowa podchodzi do wniosku krytycznie. Clara Bünger podkreśliła, że nie można ograniczać podstawowych praw uchodźców. „Uchodźcy nie powinni polegać na hojności państwa przyjmującego, lecz mają prawo do ochrony przed prześladowaniami”.
Czy Niemcy mogą zmienić konwencję genewską dotyczącą uchodźców?
Konwencja genewska z 1951 r. dotycząca statusu uchodźców stanowi część prawa międzynarodowego. Obowiązuje ona nie tylko w Niemczech, ale we wszystkich 149 państwach na całym świecie, które ją podpisały.
Niemcy są więc tylko jednym z wielu partnerów umowy. Oznacza to, że Niemcy:
- nie może jednostronnie zmieniać konwencji
- nie może samodzielnie ustanawiać nowych zasad
- nie może zobowiązać innych państw do przyjęcia zmian
Aby zmienić lub dostosować konwencję genewską dotyczącą uchodźców, konieczne byłoby przeprowadzenie międzynarodowej procedury.
Aby to zrobić, należałoby:
- Państwo (np. Niemcy) oficjalnie zaproponować zmianę
- Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) zwołała konferencję w tej sprawie
- Państwa uczestniczące negocjują tę zmianę
- Państwa wyrażają zgodę na zmianę (zazwyczaj poprzez podpisanie, a następnie ratyfikację w swoim kraju)
Zmiana ta obowiązywałaby tylko w tych państwach, które ją zatwierdzą. Nie ma więc automatycznego obowiązku dla wszystkich.
Co dalej?
Wniosek partii AfD został najpierw rozpatrzony w Bundestagu. W najbliższych tygodniach będzie on dalej rozpatrywany przez właściwe komisje, po czym parlament przeprowadzi ostateczne głosowanie w tej sprawie.
Ponieważ pozostałe frakcje już wyraźnie opowiedziały się przeciwko tej propozycji, wydaje się raczej mało prawdopodobne, aby wniosek uzyskał większość głosów.
Gdyby jednak wniosek uzyskał większość głosów, rząd federalny zostałby wezwany do podjęcia działań na arenie międzynarodowej na rzecz reformy konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Rzeczywista zmiana byłaby jednak możliwa jedynie przy zgodzie wielu innych państw i wymagałaby znacznego nakładu czasu.
