Badanie objęło urzędy w całych Niemczech.
Badanie „Instytucje i rasizm” (InRa) zostało przeprowadzone przez Instytut Badań nad Spójnością Społeczną i sfinansowane przez Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych kwotą sześciu milionów euro. Przez trzy lata naukowcy badali urzędy w całych Niemczech. Sprawdzali, w jakim stopniu uprzedzenia i rasizm występują w codziennej pracy.
Badano:
- Władze ds. cudzoziemców
- urząd pracy
- Policja i służby celne
- Urzędy sprawiedliwości, zdrowia, młodzieży i porządku publicznego
- Instytucje pomocy społecznej
Dodatkowo przeprowadzono ankietę wśród około 13 000 pracowników czterech organów federalnych, a mianowicie Federalnego Urzędu ds. Migracji i Uchodźców (BAMF), policji federalnej, służb celnych oraz Federalnej Agencji Pracy.
Według naukowców jest to największe jak dotąd badanie dotyczące rasizmu i dyskryminacji w niemieckich urzędach.
Badanie: dyskryminacja nie przejawia się w sposób jawny, ale w życiu codziennym
Badanie pokazuje, że dyskryminacja w urzędach rzadko przybiera formę jawnych obelg lub wyraźnych ataków. Najczęściej ma ona charakter codzienny i nie jest od razu rozpoznawalna. Niemniej jednak może mieć odczuwalne konsekwencje dla osób, których dotyczy.
W ten sposób przejawiały się dyskryminacja i nierówne traktowanie:
- w sposobie rozpatrywania wniosków
- w zakresie wsparcia udzielanego wnioskodawcom przy wypełnianiu skomplikowanych formularzy
- w różnym interpretowaniu przepisów i swobodzie decyzyjnej organów administracyjnych
- w zakresie przejrzystości i zrozumiałości decyzji
- w częściowo odrzucającym lub zdystansowanym tonie
Według badania problem ten był szczególnie widoczny w przypadku barier językowych. Podczas gdy niektórzy wnioskodawcy otrzymali aktywne wsparcie, inni zostali mniej intensywnie doradzani lub odrzuceni z powodu braku znajomości języka niemieckiego.
Badanie wykazało, że jeśli pomoc w dużym stopniu zależy od wsparcia poszczególnych pracowników, może to prowadzić do nierównego traktowania.
W relacjach między urzędami a migrantami często występuje nierówność sił. Osoby, które są uzależnione od pozwolenia na pobyt, przedłużenia tytułu pobytowego lub świadczeń socjalnych, są zależne od decyzji urzędu. Jeśli w grę wchodzą uprzedzenia, konsekwencje mogą być poważne.
Badanie pokazuje różnice: wiele urzędów działa uczciwie
Ważne jest jednak również to, że badanie nie przedstawia ogólnie negatywnego obrazu sytuacji. Nie wszystkie organy są w równym stopniu dotknięte tym problemem.
Według badania wielu pracowników wyraźnie opowiada się za sprawiedliwością, praworządnością i obiektywnym traktowaniem wszystkich osób. Nie należy zatem generalizować i przypisywać rasizmu poszczególnym organom lub pracownikom.
Luka prawna w zakresie ochrony przed dyskryminacją ze strony organów władzy publicznej
Jednocześnie badanie pokazuje, że osoby dotknięte dyskryminacją ze strony organów władzy nie są wystarczająco chronione prawnie.
Ogólna ustawa o równym traktowaniu (AGG) chroni ludzi przed dyskryminacją w życiu zawodowym lub w zakresie usług prywatnych. Jednakże ustawa ta nie ma dotychczas zastosowania do organów państwowych.
Oznacza to, że osoba, która czuje się dyskryminowana przez organ państwowy, nie może bezpośrednio powołać się na ustawę o równym traktowaniu (AGG). W związku z tym osobom poszkodowanym może być trudniej bronić się przed nierównym traktowaniem.
Wiele osób dotkniętych dyskryminacją nie zgłasza jej
Szczególnie istotne dla migrantów są wyniki dodatkowej ankiety przeprowadzonej wśród muzułmanów. Około 80 procent uczestników stwierdziło, że doświadczyło dyskryminacji rasowej w urzędach. Wielu z nich podało konkretne doświadczenia w urzędach pracy, urzędach socjalnych lub urzędach ds. cudzoziemców.
Według badania konsekwencje są często poważne: osoby dotknięte tym problemem zgłaszają wątpliwości co do siebie, lęk przed porażką i długotrwałe obciążenia psychiczne.
Mimo to tylko nieliczni zwracają się do organów zajmujących się zwalczaniem dyskryminacji. Częstym powodem jest obawa, że skarga nie przyniesie żadnych skutków lub może pogorszyć ich sytuację.
Co osoby dotknięte tym problemem mogą zrobić już dziś
Jeśli masz wrażenie, że zostałeś pokrzywdzony lub dyskryminowany w ramach postępowania urzędowego lub decyzji – np. przez urząd ds. cudzoziemców, urząd pracy lub Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców (BAMF) – warto podjąć następujące kroki:
Domagaj się przejrzystości: masz prawo dowiedzieć się, na jakiej podstawie prawnej podjęto daną decyzję.
Poproś o wydanie decyzji na piśmie: ustne oświadczenia nie są prawnie wiążące. Dzięki decyzji na piśmie można sprawdzić, na jakiej podstawie prawnej została ona podjęta.
Dokładnie sprawdź terminy i ich przestrzegaj: zwłaszcza w przypadku prawa pobytu przekroczenie terminu może mieć poważne konsekwencje.
Sprawdzanie decyzji uznaniowych: również w przypadku decyzji uznaniowych organ administracji podlega przepisom prawa. Błędy uznaniowe mogą być poddane kontroli sądowej.
Dokumentowanie i przechowywanie ważnych dokumentów: należy zapisywać terminy, treść rozmów i nazwiska osób kontaktowych. Należy starannie przechowywać wnioski, decyzje, e-maile i dowody. Kompletna dokumentacja może mieć decydujące znaczenie w postępowaniu odwoławczym lub sądowym.
Korzystanie z organów rozpatrujących skargi: W zależności od kraju związkowego istnieją organy ds. przeciwdziałania dyskryminacji, rzecznicy praw obywatelskich i komisje petycyjne.
Zasięgnij porady prawnej: prawnicy specjalizujący się w danej dziedzinie mogą sprawdzić, czy doszło do niezgodnego z prawem nierównego traktowania lub błędu w ocenie.
Skorzystaj z środków odwoławczych: Od wielu decyzji urzędowych można złożyć odwołanie lub pozew.
Wnioski
Badanie jasno pokazuje, że dyskryminacja w urzędach nie jest wyłącznie problemem poszczególnych pracowników, ale może mieć przyczyny strukturalne. Jednocześnie pokazuje jednak, że wiele urzędów i pracowników angażuje się na rzecz sprawiedliwości i przejrzystości.
Dla osób dotkniętych tym problemem najważniejsze jest to, że nie są one pozbawione praw. Nawet jeśli istnieją luki w ochronie prawnej, istnieją możliwości prawne, aby bronić się przed niesprawiedliwymi decyzjami.
