AB ile Taliban arasında görüşmeler planlanıyor
Çeşitli medya kuruluşlarının diplomatik çevrelerden aktardığına göre, AB Taliban temsilcilerini Brüksel'e davet etmeyi planlıyor. Görüşmelerde, olası sınır dışı etme uçuşları, Kabil Havalimanı'nın kapasitesi, seyahat belgelerinin düzenlenmesi ve geri gönderilen kişilerin yerinde durumları gibi örgütsel konular ele alınacak.
Görüşmeler şu ana kadar resmi olarak doğrulanmadı. AB Komisyonu, yalnızca çalışma düzeyinde temaslar ve görüşmeler yapıldığını açıkladı. Taliban, AB ve Almanya tarafından resmi olarak hükümet olarak tanınmamaktadır.
AB neden müzakereleri yürütmek istiyor?
Bir süredir birçok Avrupa ülkesi, Afganistan'a sınır dışı işlemlerinin yeniden başlatılmasını talep ediyor. Toplamda yaklaşık 20 ülke (bunların arasında Almanya da bulunuyor), sınır dışı işlemlerinin daha iyi koordine edilmesini ve AB düzeyinde organize edilmesini savunuyor.
20 AB ülkesinin imzaladığı bir mektuba göre, 2024 yılında AB'de yaklaşık 22.870 Afgan vatandaşı sınır dışı etme kararı aldı. Ancak gerçekte sadece 435 kişi memleketine geri döndü. Birçok hükümet bunu bir güvenlik sorunu olarak görüyor.
Özellikle AB'de ikamet hakkı bulunmayan veya ağır suçlardan hüküm giymiş kişiler sınır dışı edilecek.
Almanya Taliban ile görüşmeler yapıyor
Almanya da bu politikayı izliyor. Ancak son yıllarda Afganistan’a yapılan sınır dışı etme işlemleri oldukça az sayıda kaldı. Bu işlemler, yalnızca ağır suçlardan hüküm giymiş erkekleri kapsıyordu.
Ayrıca Almanya da Taliban ile olası geri gönderme işlemleri konusunda görüşmeler yürütüyor. Çeşitli medya kuruluşlarının bildirdiğine göre, Ekim 2025'te Federal İçişleri Bakanlığı temsilcileri, olası sınır dışı etme işlemleri hakkında Taliban temsilcileriyle görüşmek üzere Katar'a gitti.
Federal İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt (CSU) o dönemde müzakerelerin halihazırda “oldukça ilerlemiş” olduğunu açıklamıştı. Hedef, gelecekte sınır dışı işlemlerini yeniden düzenli olarak gerçekleştirmek; hatta tarifeli uçuşlarla da.
Koalisyon anlaş masında da mevcut federal hükümet, Afganistan ve Suriye gibi belirli menşe ülkelere sınır dışı işlemlerini yeniden başlatma konusunda mutabık kalmıştır. Bu önlem ilk etapta özellikle suçluları ve güvenlik riski oluşturan kişileri kapsayacak, daha sonra ise muhtemelen koruma statüsü bulunmayan diğer kişileri de kapsayacaktır.
Afganistan'a geri gönderme: AB hukuku neye izin veriyor?
Bu gelişmelere rağmen, Afganistan'a sınır dışı etme işlemleri hukuki açıdan hâlâ zorlu bir süreçtir. Bunun temelini AB Geri Gönderme Direktifi oluşturmaktadır.
Bu düzenleme, ikamet izni olmayan kişilerin geri gönderilmesine izin verse de, işkence, insanlık dışı muamele veya siyasi zulüm tehlikesinin bulunduğu ülkelere sınır dışı edilmeyi yasaklamaktadır.
Bu sözde geri gönderme yasağı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi uyarınca da geçerlidir.
Afganistan hâlâ güvenli olmayan bir menşe ülke olarak kabul edildiği ve Taliban uluslararası alanda tanınmadığı için, AB ile geri alma anlaşması bulunmamaktadır. Bu da şu an için AB’nin ortak sınır dışı etme işlemleri için herhangi bir yasal dayanak olmadığı anlamına gelmektedir.
Bunun değişmesi için AB'nin ya Afganistan ile yeni bir anlaşma müzakere etmesi ya da mevcut kuralları revize etmesi gerekir. Her iki seçenek de AB Parlamentosu ve üye devletlerin onayını gerektirir; bu da zaman alan bir süreçtir.
Almanya gibi bazı ülkeler, Kabil hükümetiyle kendi anlaşmalarını yapabilir. Ancak bu durumda AB hukukuna ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne de uymak zorundadırlar. Ayrıca, can, mal veya özgürlük açısından tehlike söz konusu olduğunda, ulusal mahkemeler münferit durumlarda sınır dışı etme işlemlerini durdurabilir.
Arka plan: Afganistan hala güvensiz kabul ediliyor
Taliban, 2021'den beri Afganistan'ı kontrol ediyor. Hükümet uluslararası alanda büyük ölçüde izole durumda; sadece Rusya onu resmi olarak tanıdı.
Birleşmiş Milletler'e göre Afganistan'daki insan hakları durumu kritik olarak değerlendiriliyor. Raporlara göre, temel hakların kısıtlanması ve insan hakları ihlalleri – özellikle kadınlar ve azınlıklara yönelik olanlar – sürekli olarak yaşanıyor. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) gibi uluslararası kuruluşlar da insanların Afganistan'a geri gönderilmesinden kaçınılmasını tavsiye ediyor.
Sonuç
Planlanan görüşmeler, AB'nin gelecekte Afganistan'a sınır dışı etmeleri mümkün kılmak ve daha iyi organize etmek için yollar aradığını gösteriyor. Ancak henüz somut bir anlaşma yapılmadı.
Almanya ve AB'de yaşayan Afganlar için bu durum şu anlama geliyor: Sınır dışı işlemleri hukuki açıdan hâlâ zorlu bir süreç olmaya devam ediyor ve ilk etapta ikamet izni olmayan kişiler ile hüküm giymiş suçlular ve toplum için tehlike arz eden kişilerden oluşacak. Aynı zamanda, bu alandaki politikaların halen değişime açık olduğu ve gelecekte değişiklikler olabileceği anlaşılıyor.
