Duże zapotrzebowanie na kursy integracyjne
Kursy integracyjne są ważnym narzędziem integracji w Niemczech. Przekazują one podstawową znajomość języka niemieckiego oraz wiedzę na temat życia społecznego, porządku prawnego i podstawowych wartości. Ich celem jest wspieranie migrantów w samodzielnym radzeniu sobie w życiu codziennym i aktywnym uczestnictwie w życiu społecznym.
Kurs integracyjny zgodnie z § 43 ustawy o pobycie (AufenthG) składa się z dwóch części: kursu językowego i kursu orientacyjnego. Oprócz nauki języka przekazywane są tam również podstawowe informacje dotyczące historii, kultury i życia codziennego w Niemczech.
Popyt na kursy integracyjne jest wysoki od lat. W latach 2023 i 2024 w kursach integracyjnych wzięło udział około 363 000 osób – więcej niż kiedykolwiek wcześniej. Największą grupę stanowili obywatele Ukrainy, a następnie uczestnicy z Syrii i Afganistanu.
BAMF intensyfikuje kontrolę dobrowolnych zezwoleń
Jak donoszą różne media, w tym portal informacyjny Welt, Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców (BAMF) obecnie znacznie bardziej rygorystycznie kontroluje dobrowolne zgłoszenia na kursy integracyjne. Dotyczy to osób, które nie mają ustawowego prawa do udziału w kursie integracyjnym i dlatego potrzebują specjalnego zezwolenia od BAMF.
Jak informują organizatorzy kursów w rozmowie z Welt, od końca listopada 2025 r. wnioski nie będą już rozpatrywane lub będą rozpatrywane w bardzo ograniczonym zakresie. Nie wiadomo jeszcze, czy jest to środek tymczasowy, czy też trwała zmiana.
Szkoły dla dorosłych informują o odwołaniach i opóźnieniach
Skutki tej sytuacji odczuwają w szczególności organizatorzy kursów integracyjnych, a przede wszystkim uniwersytety ludowe. Niemieckie Stowarzyszenie Uniwersytetów Ludowych oświadczyło, że wiele zaplanowanych kursów nie może się obecnie odbyć.
Według szacunków stowarzyszenia około 30–40 procent zainteresowanych uczestników w całym kraju nie może rozpocząć kursu. Kursy muszą być przełożone lub odwołane, ponieważ nie osiąga się wymaganej liczby uczestników. Migranci są w związku z tym zmuszeni czekać przez czas nieokreślony.
Kogo konkretnie dotyczy ta zmiana?
Nie wszyscy migranci są w równym stopniu dotknięci ograniczeniami. Decydujące znaczenie ma to, czy istnieje ustawowe prawo do udziału w kursie integracyjnym, czy też jest to jedynie możliwość dobrowolnego uczestnictwa.
Prawo do udziału w kursie integracyjnym przysługuje na przykład uznanym uchodźcom, osobom korzystającym z ochrony uzupełniającej oraz osobom, które przybyły do Niemiec w celu podjęcia pracy. Grupy te nie są objęte obecnymi ograniczeniami i mogą nadal uczestniczyć w kursach integracyjnych.
Inaczej wygląda sytuacja osób, które nie mają prawa do udziału, a jedynie możliwość dobrowolnego uczestnictwa. Należą do nich między innymi:
- Osoby ubiegające się o azyl
- Osoby objęte ochroną tymczasową zgodnie z § 24 ustawy o pobycie (AufenthG), czyli zazwyczaj obywatele Ukrainy.
- Osoby tolerowane zgodnie z § 60a ust. 2 zdanie 3 ustawy o pobycie (AufenthG)
- Obywatele UE
- Niemcy wymagający szczególnej integracji
- Osoby objęte krajowym zakazem wydalenia
Osoby te mogą uczestniczyć w kursie integracyjnym tylko wtedy, gdy otrzymają wcześniej zgodę Federalnego Urzędu ds. Migracji i Uchodźców (BAMF) i gdy dostępne są wolne miejsca na kursie. Według zgodnych doniesień mediów, obecnie są one szczególnie dotknięte ograniczeniami, ponieważ ich wnioski są rozpatrywane tylko w ograniczonym zakresie lub odkładane.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych odsyła do wewnętrznej kontroli
Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, które jest organem nadrzędnym wobec BAMF, odpowiedziało na zapytanie partii Zielonych, że wnioski są obecnie przedmiotem „wewnętrznej oceny”. Ministerstwo nie podało jednak, jak długo potrwa ta ocena i kiedy ponownie będą podejmowane regularne decyzje.
Jednocześnie ministerstwo oświadczyło, że w budżecie federalnym nadal przewidziane są wysokie kwoty na kursy integracyjne . Krytycy twierdzą jednak, że środki te pozostają bezskuteczne, jeśli kursy nie mogą się rozpocząć z powodu braku zezwoleń.
Ostra krytyka pochodzi również ze strony frakcji Zielonych w Bundestagu. Ekspertka ds. migracji Filiz Polat zarzuciła ministrowi spraw wewnętrznych Alexanderowi Dobrindtowi (CSU) hamowanie kursów językowych i integracyjnych. Brak zezwoleń znacznie ogranicza ofertę uniwersytetów ludowych, co uniemożliwia wielu uchodźcom dostęp do kursów integracyjnych.
Kontekst: Więcej kursów integracyjnych od 2015 r.
Kiedy w 2005 roku po raz pierwszy wprowadzono kursy integracyjne, oferta ta była skierowana przede wszystkim do osób posiadających status rezydenta. Od 2015 roku, a ponownie od 2022 roku, dostęp do tych kursów został stopniowo rozszerzony, aby umożliwić osobom ubiegającym się o azyl wczesną naukę języka.
Obecnie nie jest jasne, czy bardziej rygorystyczna kontrola wniosków ma charakter tymczasowy, czy też dostęp do kursów integracyjnych ma być na stałe bardziej restrykcyjny. Dla osób zainteresowanych i organizatorów kursów obecna sytuacja oznacza przede wszystkim niepewność. Jedno jest jednak pewne: opóźnienia w dostępie do kursów integracyjnych dotyczą nie tylko poszczególnych osób, ale mają również wpływ na integrację, rynek pracy i uczestnictwo w życiu społecznym jako całość.
