Baden-Württemberg İdare Mahkemesi, yakın tarihli bir kararında bu konuyu ele almıştır.
Dava ne hakkındaydı?
Dava, Kasım 2022’de Almanya’ya giriş yapan İran uyruklu bir kişiyle ilgiliydi. Almanya’ya gelmeden önce Ukrayna’da yaşıyordu ve orada Ukrayna “daimi ikamet izni”, yani süresiz ikamet iznine sahipti.
Ülkeye girişinin ardından, bu kişi Almanya’da Yabancılar Kanunu’nun (AufenthG) 24. maddesi uyarınca geçici koruma amaçlı oturma izni başvurusunda bulundu. Savaş nedeniyle Ukrayna’dan kaçtığını ve daha önce orada yasal olarak yaşadığını ileri sürdü. Bu nedenle, Ukrayna’dan sürülen diğer kişiler gibi kendisinin de koruma hakkına sahip olduğunu belirtti.
Ancak yetkili Yabancılar Dairesi başvuruyu reddetti. Dairenin görüşüne göre, İkamet Kanunu’nun 24. maddesine göre koruma için gerekli şartlar sağlanmamıştı. Bunun üzerine adam dava açtı.
Davanın merkezinde önemli bir soru yer alıyordu: Ukrayna vatandaşı olmayan bir kişinin Almanya’da Kalma Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca koruma alabilmesi için, süresiz Ukrayna oturma izni yeterli midir? Yoksa başka şartların da yerine getirilmesi mi gerekir?
Arka plan: AufenthG’nin 24. maddesi nedir ve kimler için geçerlidir?
2022 Şubat ayında savaşın başlamasından kısa bir süre sonra, Avrupa Birliği özel bir acil durum düzenlemesini yürürlüğe koydu: Ukrayna’dan gelen mülteciler için geçici koruma, yani “toplu göç direktifi”. Almanya’da bu koruma, İkamet Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca uygulanmaktadır.
Özetle bu şu anlama geliyor: Savaş nedeniyle Ukrayna'dan kaçan Ukrayna vatandaşları, sığınma başvurusunda bulunmaksızın herhangi bir AB üye ülkesinde geçici koruma alabilirler. Koruma statüsü birkaç kez uzatıldı ve şu anda 4 Mart 2027 tarihine kadar geçerlidir.
Geçici koruma, önemli hakları da beraberinde getirir. Bunlar arasında örneğin oturma izni, işgücü piyasasına erişim, eğitim ve sosyal yardımlardan yararlanma ile sağlık hizmetlerine erişim sayılabilir. Ayrıca belirli koşullar altında aile birleşimi de mümkündür.
Böylece, İkamet Kanunu’nun 24. maddesine göre sağlanan geçici koruma , öncelikle Ukrayna vatandaşları için geçerlidir. Buna karşılık , Ukrayna pasaportu bulunmayan ancak savaş öncesinde Ukrayna’da yaşamış olan üçüncü ülke vatandaşları için durum daha zordur. Bu kişiler, Almanya’da geçici koruma alabilmek için başka şartları da yerine getirmelidir.
Üçüncü ülke vatandaşları için geçici koruma: Mahkeme şu kararı verdi
Baden-Württemberg İdare Mahkemesi, başvuran aleyhine karar verdi. Böylece, başvuran, İkamet Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca geçici olarak koruma hakkı elde edemedi.
Mahkeme şu hususu açıkça belirtmiştir: Ukrayna’da süresiz oturma izni, Almanya’da geçici koruma hakkı (§ 24 AufenthG) elde etmek için yeterli değildir. Aksine, üçüncü ülke vatandaşlarının iki koşulu daha yerine getirmeleri gerekmektedir.
Savaşın başlamasından önce Ukrayna'da ikamet: Üçüncü bir ülkeden gelen kişiler, 24 Şubat 2022 tarihinden önce Ukrayna'da süresiz oturma izniyle yasal olarak ikamet ettiklerini kanıtlamak zorundadır.
Menşe ülkesine güvenli ve kalıcı bir şekilde geri dönemeyecekleri: Ayrıca, menşe ülkelerine güvenli ve kalıcı bir şekilde geri dönemeyeceklerini kanıtlamaları gerekir.
Bu davada, adam savaşın başlamasından önce Ukrayna’da süresiz oturma izni yle yaşadığını kanıtlayabildi. Ancak mahkeme, İran’a geri dönmesinin kendisi için neden imkansız olduğunu yeterince kanıtlayamadığına karar verdi.
Mahkeme, İran’daki zorlu insan hakları durumuna ilişkin genel açıklamaları yeterli bulmadı. Ayrıca, başvuranın hem ebeveynleri hem de eşi ve çocuğu hâlâ İran’da yaşıyordu. Adam, aile fertlerinin orada devlet kurumlarıyla ciddi sorunlar yaşadığını yeterince kanıtlayamadı. Mahkeme, bu durumdan hareketle, adamın İran’a güvenli ve kalıcı bir şekilde geri dönmesinin temelde mümkün olduğu sonucuna vardı.
Sağlık nedenleri de mahkemeyi ikna etmedi. Başvuran, ağır bir kronik solunum yolu hastalığına yakalandığını ve belirli bir ilaca muhtaç olduğunu ileri sürdü. Ancak mahkeme, bu hastalığın İran’da tedavi edilemeyeceğinin ya da bu kişinin orada can ve mal güvenliğinin somut bir tehlike altında olduğunun yeterince kanıtlanmadığını değerlendirdi.
Bu karar, etkilenenler için ne anlama geliyor?
Bu karar, özellikle savaş nedeniyle Ukrayna'dan Almanya'ya gelen üçüncü ülke vatandaşları için önemlidir. Ukrayna vatandaşlarının aksine, bu kişiler AufenthG'nin 24. maddesi uyarınca geçici koruma hakkına otomatik olarak sahip değildir.
Aksine, iki hususu kanıtlamaları gerekmektedir: Savaş başlamadan önce Ukrayna’da süresiz oturma izniyle yasal olarak yaşadıklarını kanıtlamaları gerekmektedir. Ayrıca, menşe ülkelerine geri dönmelerinin neden güvenli ve kalıcı bir şekilde mümkün olmadığını da kanıtlamaları gerekmektedir.
Bu nedenle, etkilenen kişiler kişisel durumlarını mümkün olduğunca iyi bir şekilde belgelemelidir. Örneğin, Ukrayna’da yasal olarak ikamet ettiklerine dair kanıtlar önemlidir. Bunlar arasında Ukrayna ikamet belgeleri, ikamet kayıt belgeleri, kira sözleşmeleri, iş sözleşmeleri, öğrenim belgeleri, banka hesap özetleri veya kişinin gerçekten Ukrayna’da yaşadığını gösteren diğer belgeler yer alabilir.
Ayrıca, ilgili kişiler menşe ülkedeki kişisel durumlarını olabildiğince ayrıntılı bir şekilde ortaya koymalı ve geri dönüşün kendileri için neden kalıcı olarak mümkün olmadığını açıklamalıdır. Buna bağlı olarak, duruma göre tıbbi belgeler, kişisel tehlikeye dair kanıtlar, ailevi durumla ilgili belgeler veya kişinin kendi durumuna ilişkin raporlar sunulabilir. Menşe ülkedeki zorlu koşullara ilişkin genel ifadeler genellikle yeterli değildir.
Bu şu anlama gelir: Koşulları sağlayanlar, üçüncü ülke vatandaşı olsalar bile Almanya’da geçici koruma alabilirler.
Ancak mahkemenin kararı şunu açıkça ortaya koyuyor: Her vaka ayrı ayrı ve çok titiz bir şekilde inceleniyor. Belirleyici olan sadece Ukrayna’da daha önce süresiz olarak ikamet etmiş olmak değil, aynı zamanda menşe ülkeye güvenli ve kalıcı bir şekilde geri dönüşün mümkün ve makul olup olmadığı sorusudur.
