Kwestią tą zajął się Sąd Administracyjny Badenii-Wirtembergii w niedawnym postanowieniu.
Czego dotyczyła sprawa?
Sprawa dotyczyła obywatela Iranu, który przybył do Niemiec w listopadzie 2022 roku. Przed przyjazdem mieszkał na Ukrainie i posiadał tam ukraińskie „zezwolenie na pobyt stały”, czyli dokument uprawniający do pobytu na czas nieokreślony.
Po wjeździe do Niemiec mężczyzna złożył wniosek o zezwolenie na pobyt w ramach ochrony tymczasowej zgodnie z § 24 ustawy o pobycie (AufenthG). Twierdził, że uciekł z Ukrainy z powodu wojny i wcześniej mieszkał tam legalnie. Dlatego też, podobnie jak inne osoby wysiedlone z Ukrainy, ma prawo do ochrony.
Właściwy urząd ds. cudzoziemców odrzucił jednak ten wniosek. W opinii urzędu nie były spełnione warunki niezbędne do uzyskania ochrony zgodnie z § 24 ustawy o pobycie cudzoziemców. W związku z tym mężczyzna złożył skargę.
W centrum postępowania znalazło się zatem istotne pytanie: czy bezterminowe ukraińskie zezwolenie na pobyt wystarcza, aby osoba nieposiadająca obywatelstwa ukraińskiego uzyskała w Niemczech ochronę na podstawie § 24 ustawy o pobycie (AufenthG)? Czy też konieczne jest spełnienie dodatkowych warunków?
Kontekst: Czym jest § 24 ustawy o pobycie (AufenthG) – i kogo dotyczy?
Wkrótce po wybuchu wojny w lutym 2022 r. Unia Europejska uruchomiła specjalny mechanizm nadzwyczajny: tymczasową ochronę dla uchodźców z Ukrainy, tzw. dyrektywę w sprawie napływu masowego. W Niemczech ochrona ta jest realizowana na podstawie § 24 ustawy o pobycie (AufenthG).
W skrócie oznacza to, że obywatele Ukrainy, którzy uciekają z Ukrainy z powodu wojny, mogą uzyskać ochronę tymczasową w każdym państwie członkowskim UE bez konieczności składania wniosku o azyl. Status ochrony był kilkakrotnie przedłużany i obecnie obowiązuje do 4 marca 2027 r.
Z ochroną tymczasową wiążą się istotne prawa. Obejmują one m.in. zezwolenie na pobyt, dostęp do rynku pracy, edukacji i świadczeń socjalnych, a także do opieki medycznej. Pod pewnymi warunkami możliwe jest również sprowadzenie rodziny.
Tymczasowa ochrona na mocy § 24 ustawy o pobycie (AufenthG) dotyczy zatem przede wszystkim obywateli Ukrainy. Trudniejsza jest natomiast sytuacja obywateli państw trzecich, którzy nie posiadają ukraińskiego paszportu, ale przed wybuchem wojny mieszkali na Ukrainie. Muszą oni spełnić dodatkowe warunki, aby uzyskać w Niemczech tymczasową ochronę.
Tymczasowa ochrona dla obywateli państw trzecich: oto jak orzekł sąd
Sąd Administracyjny w Badenii-Wirtembergii wydał orzeczenie niekorzystne dla wnioskodawcy. W związku z tym nie uzyskał on tymczasowej ochrony na podstawie § 24 ustawy o pobycie (AufenthG).
Sąd wyjaśnił, że bezterminowe ukraińskie zezwolenie na pobyt nie wystarcza do uzyskania prawa do ochrony tymczasowej (§ 24 ustawy o pobycie) w Niemczech. Obywatele państw trzecich muszą bowiem spełnić jeszcze dwa dodatkowe warunki.
Pobyt na Ukrainie przed wybuchem wojny: Osoby pochodzące z państw trzecich muszą udowodnić, że przed 24 lutego 2022 r. przebywały na Ukrainie legalnie na podstawie zezwolenia na pobyt na czas nieokreślony.
Brak możliwości bezpiecznego i trwałego powrotu do kraju pochodzenia: Ponadto muszą oni wykazać, że nie mogą bezpiecznie i trwale powrócić do swojego kraju pochodzenia.
W niniejszej sprawie mężczyzna wprawdzie udowodnił, że przed wybuchem wojny mieszkał na Ukrainie na podstawie zezwolenia na pobyt na czas nieokreślony. Jednak zdaniem sądu nie zdołał on w wystarczającym stopniu wykazać, dlaczego powrót do Iranu jest dla niego osobiście niemożliwy.
Ogólne uwagi dotyczące trudnej sytuacji w zakresie praw człowieka w Iranie nie były dla sądu wystarczające. Ponadto zarówno rodzice, jak i żona oraz dziecko wnioskodawcy nadal mieszkali w Iranie. Mężczyzna nie był w stanie w wystarczającym stopniu udowodnić, że członkowie jego rodziny mieli tam poważne problemy z organami państwowymi. Na tej podstawie sąd uznał, że bezpieczny i trwały powrót mężczyzny do Iranu jest zasadniczo możliwy.
Również względy zdrowotne nie przekonały sądu. Wnioskodawca twierdził, że cierpi na poważną przewlekłą chorobę układu oddechowego i jest uzależniony od określonego leku. Jednak zdaniem sądu nie wykazano w wystarczającym stopniu, że choroba ta nie mogłaby być leczona w Iranie ani że mężczyźnie groziłoby tam konkretne niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia.
Co oznacza ta decyzja dla osób, których dotyczy?
Decyzja ta ma szczególne znaczenie dla obywateli państw trzecich, którzy przybyli do Niemiec z Ukrainy w związku z wojną. W przeciwieństwie do obywateli Ukrainy nie przysługuje im automatycznie prawo do ochrony tymczasowej na mocy § 24 ustawy o pobycie (AufenthG).
Muszą oni raczej wykazać dwie rzeczy: muszą udowodnić, że przed wybuchem wojny legalnie przebywali na Ukrainie na podstawie zezwolenia na pobyt na czas nieokreślony. Ponadto muszą wykazać, dlaczego powrót do kraju pochodzenia nie jest bezpieczny i nie jest możliwy na stałe.
Osoby dotknięte tą sytuacją powinny zatem jak najlepiej udokumentować swoją sytuację. Ważne są na przykład dowody potwierdzające legalny pobyt na Ukrainie. Mogą to być ukraińskie dokumenty pobytowe, zaświadczenia o zameldowaniu, umowy najmu, umowy o pracę, zaświadczenia o studiach, wyciągi z konta bankowego lub inne dokumenty, które wskazują, że dana osoba faktycznie mieszkała na Ukrainie.
Ponadto osoby ubiegające się o azyl powinny jak najdokładniej przedstawić swoją sytuację w kraju pochodzenia oraz wyjaśnić, dlaczego powrót do tego kraju nie jest dla nich osobiście możliwy w dłuższej perspektywie. W zależności od przypadku mogą to być dokumenty medyczne, dowody potwierdzające zagrożenie dla bezpieczeństwa osobistego, dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej lub raporty odnoszące się do konkretnej sytuacji. Ogólne wzmianki o trudnej sytuacji w kraju pochodzenia zazwyczaj nie są wystarczające.
Oznacza to, że osoby spełniające odpowiednie warunki mogą uzyskać tymczasową ochronę w Niemczech, nawet jeśli są obywatelami państw trzecich.
Orzeczenie sądu jasno pokazuje jednak, że każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie i bardzo rygorystycznie. Decydujące znaczenie ma nie tylko wcześniejszy pobyt na czas nieokreślony na Ukrainie, ale także to, czy bezpieczny i trwały powrót do kraju pochodzenia jest możliwy i czy można tego oczekiwać.
